Χρήστου Ι. Μαραγκού

Στο προηγούμενο άρθρο μου για το χωριό, που αναφερόταν στη δεκαετία 1940-1950, επικέντρωσα το ενδιαφέρον μου τόσο στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και στην κατοχή, όσο και στον εμφύλιο που ακολούθησε.  Στον Β' Π.Π. (στο Αλβανικό μέτωπο),  πήραν μέρος και πολέμησαν με ηρωισμό  και αυτοθυσία για την πατρίδα και την ελευθερία, 27 πατριώτες-παλληκάρια.  Δυστυχώς, από αυτούς επτά  δεν επέστρεψαν πάλι στο χωριό και στους δικούς τους ανθρώπους.  Πέντε  έπεσαν ηρωικά στα πεδία των μαχών  και  δύο θεωρήθηκαν αγνοούμενοι. Στην περίοδο του εμφυλίου που ακολούθησε τον Β΄Π.Π.,  έχασαν τη ζωή τους  άλλοι επτά πατριώτες,  ως παράπλευρες ή μη απώλειες.  Το τίμημα δηλαδή του  δικού μας χωριού  σε ανθρώπινες ζωές αυτή τη δεκαετία  (στους δύο  πολέμους), ήταν δεκατέσσερις πατριώτες.  Χώρια όσοι πέθαναν από  τις ακραίες δυσμενείς συνθήκες επιβίωσης,  που διαμορφώθηκαν από τους πολέμους, την κατοχή και άλλες αντίξοες συνθήκες.  

Σέρβου δεκαετία 1940-1950

Δ  Ε  Κ  Α  Ε  Τ  Ι  Α   1 9 5 0 – 1 9 6 0

Στην δεκαετία αυτή,  που θα επικεντρωθεί το άρθρο μου, ευτυχώς δεν είχαμε πολέμους και η ζωή στο χωριό κύλισε ομαλά, ειρηνικά  και δημιουργικά. Οι πατριώτες (όπως και όλοι οι Έλληνες, άλλωστε) προσπάθησαν να συνέλθουν από τα δεινά της προηγούμενης δεκαετίας  και να κοιτάξουν στο μέλλον με αισιοδοξία.  Το ενδιαφέρον των πατριωτών επικεντρώθηκε  κυρίως στις  ανάγκες της οικογένειάς τους, αλλά και σε βασικά έργα υποδομής του χωριού, που ήταν αναγκαία για μια καλύτερη ποιότητα ζωής.   Σε ότι αφορά  στη ζωή στο χωριό σε αυτή τη δεκαετία  (φτώχεια,  μαγαζιά και εμπόριο,  τρόφιμα,  ρουχισμός, προίκα κοριτσιών,  μαστορικά ταξίδια στη «Μεσσένια», μεροκάματα, κλπ)  μπορεί κανείς να διαβάσει στο πολύ ενδιαφέρον  άρθρο του πατριώτη Γ. Δ. Βέργου, στον παρακάτω σύνδεσμο.

Η ζωή στο χωριό Σέρβου αυτή τη δεκαετία.

Σε ότι αφορά σε έργα υποδομής και κοινής ωφέλειας υπήρχαν σε εκκρεμότητα  δύο μεγάλα έργα,  που είχαν αρχίσει να κατασκευάζονται  και διακόπηκαν οι εργασίες  λόγω πολέμου.  Ήταν ο Ναός «Κοίμησις Θεοτόκου», που είχε αρχίσει να κατασκευάζεται το 1930  και το εξατάξιο δημοτικό σχολείο, που θεμελιώθηκε το 1935.  Αφού έληξαν πλέον  οι πόλεμοι, τα έργα αυτά ήρθαν πάλι στην επικαιρότητα και η ανάγκη συνέχισης των εργασιών τους ήταν επιτακτική.

Όμως  οι συνθήκες με τους πολέμους και την πάροδο των ετών είχαν αλλάξει  και η μεγαλύτερη ανάγκη  που προέβαλε για τους πατριώτες,  ήταν η κατασκευή ενός αμαξιτού δρόμου,  που να συνδέει  το χωριό με το δρόμο Τρίπολης-Δημητσάνας, στο γεφύρι του Αγιώργη-Σαρρά.  Με αυτό τον  τρόπο  θα γίνονταν πολύ πιο εύκολα οι μετακινήσεις ανθρώπων, τροφίμων, εμπορευμάτων κλπ από και προς το χωριό και έτσι θα βελτιωνόταν αισθητά η ποιότητα ζωής των κατοίκων.  Έτσι δόθηκε προτεραιότητα σε αυτό το έργο.

Α) Κατασκευή αμαξιτού δρόμου  «Σαρρά-Σέρβου».

Το πόσο θα εξυπηρετούσε αυτός ο δρόμος  το χωριό είναι αυτονόητο,  αφού τα Λαγκάδια και η Δημητσάνα, που πήγαιναν  οι πατριώτες με τα πόδια και τα μουλάρια για τις ανάγκες τους και τα ταξίδια τους, απείχαν 2-3 ώρες.

 Dimopoulos1Έτσι πήραν την απόφαση (εν τω άμα και το θάμα, που λέει ο λαός), φόρτωσαν στα γαϊδουρομούλαρα τα μαστορικά τους εργαλεία και  ότι άλλο  ήταν αναγκαίο, κάποιοι ζαλώθηκαν κασμάδες και φτυάρια και ξεκίνησαν όλοι για τον Αγιώργη-Σαρρά, που θα άρχιζε το έργο.   Είχαν προηγηθεί ασφαλώς  όλες οι αναγκαίες  και απαραίτητες ενέργειες για το σκοπό αυτό από το Σύνδεσμο, που βρισκόταν σε στενή και διαρκή συνεργασία με την Κοινότητα και  τους παράγοντες του χωριού. Είχαν γίνει δηλαδή επανειλημμένα επισκέψεις στις αρμόδιες υπηρεσίες της Νομαρχίας, με πρωτεργάτη (μπροστινό)  τον πρόεδρο του Συνδέσμου καθηγητή ιατρικής  και διευθυντή Υγειονομικής Σχολής Αθηνών,   Ιωάννη Δήμου Δημόπουλο. Με τις επίμονες αυτές προσπάθειες κατάφεραν οι πατριώτες ώστε η Νομαρχία  να στείλει  μηχανικό για τη χάραξη του δρόμου και  πλέον αυτού να τους προμηθεύσει  άμεσα μια μπουλντόζα,  με την προϋπόθεση πως το χωριό θα πλήρωνε   τα καύσιμα και θα φρόντιζε το φαγητό του μπουλντοζιέρη.

*Να πουλήσουμε τη ζάχαρη. Επειδή δεν υπήρχαν χρήματα για τα καύσιμα του μηχανήματος  οι πατριώτες αποφάσισαν να πουλήσουν  τη ζάχαρη που τους είχε χορηγηθεί από την Αμερικανική βοήθεια και κάθε μέρα μια οικογένεια να αναλάβει το φαγητό του  χειριστή του μηχανήματος.  Δέκα χρόνια με τους πολέμους, λέγανε, ζήσαμε χωρίς ζάχαρη. Μπορούμε και τώρα να ζήσουμε χωρίς αυτή!

*Να κάνουμε  προσωπική εργασία. Εκτός από τη ζάχαρη,  η κοινότητα με πρόεδρο το Ρουσόγιαννη πήρε απόφαση  για προσωπική εργασία  (εργασία μέχρι 30 ημερών το χρόνο χωρίς αμοιβή) όλων των Σερβαίων (όσοι δεν ήσαν στο χωριό πλήρωναν το αντίστοιχο ποσό) και έτσι περί τους πενήντα περίπου  πατριώτες κάθε μέρα πήγαιναν στα έργα.

DASKALOS 315

Αριστερά ο πρόεδρος του χωριού Ρουσόγιαννης,

στο κέντρο ο Παπαναστάσης και δεξιά

ο δάσκαλος Λεωνίδας Παπαθωμόπουλος

Προαιστοί του χωριού.

 Είναι αξιοσημείωτο πως  οι Αραπαίοι (από το συνοικισμό του χωριού, που απέχει περί τα 5 χιλιόμετρα) ξεκίνησαν πρώτοι  και για να μην ανεβοκατεβαίνουν  κάθε μέρα στους Αράπηδες κοιμόντουσαν στα χωράφια στον «Αγιώργη Σαρρά» (πάντως ήταν μήνας Ιούλιος, της Αγίας Μαρίνας). Η εντύπωση   που  είχε διαμορφωθεί τότε, σχετικά με την πορεία του έργου, ήταν πως ο δρόμος όταν έφτανε στο χωριό θα συνεχιζόταν προς το συνοικισμό και στη συνέχεια θα ενωνόταν μέσω των χωριών της Κάτω Ηραίας,  με το δρόμο προς Ολυμπία. Με αυτές τις σκέψεις και το μεγάλο ενθουσιασμό,  ξεκίνησε η διάνοιξη του δρόμου με την μπουλντόζα από το γεφύρι του Σαρρά, σύμφωνα με τη χάραξη του μηχανικού, καθώς και η κατασκευή των απαραίτητων τεχνικών έργων στην πορεία, με τις οδηγίες των υπευθύνων. Έτσι,  με τις υπεράνθρωπες αυτές προσπάθειες και το μεγάλο πείσμα των πατριωτών,  μέσα σε έξη μήνες (Ιούλιο με Δεκέμβριο 1950) έγινε στοιχειώδης διάνοιξη και η μπουλντόζα έφτασε στην μικρή πλατεία του χωριού (μπροστά από το καφενείο σήμερα του Γιάννη Ρουσιά), την παραμονή του Αγίου Νικολάου του 1950.  Ήμουνα τότε 6 χρονών και θυμάμαι που είχαμε μαζευτεί τα παιδιά πάνω από την πλατεία και χειροκροτούσαμε τη μπουλντόζα, ενώ οι γυναίκες κουνούσανε  μεσίνες (μεταξωτά μαντήλια).  

Ακολούθησε ο χειμώνας του 1951,  που δεν μπορούσαν να γίνουν εργασίες και με το που μπήκε η άνοιξη  ξεκίνησαν πάλι τα έργα και η σταδιακή βελτίωση της διάβασης του δρόμου.  Πρώτο αυτοκίνητο που ήρθε στο χωριό ήταν το τζιπ της Νομαρχίας με τον μηχανικό και άλλους αρμοδίους και οι πατριώτες τους υποδέχτηκαν με μεγάλο ενθουσιασμό. 

Εκείνη την εποχή είχε πεθάνει και ο Γ. Χ. Βέργος στην Τρίπολη και τον έφεραν με  ταξί. Όμως στις «κολλοσάρες» δεν περνούσε το ταξί και πήγαν οι πατριώτες και τον κουβάλησαν στον ώμο! Με την πάροδο του χρόνου και την κατασκευή έργων και μέσα στο χωριό, όπου ο δρόμος ήταν στενός, άρχισαν να έρχονται μικρά αυτοκίνητα, προς ανακούφιση και  ικανοποίηση όλων των πατριωτών.   

*Έπαινος για τον άθλο των Σερβαίων. Στην κυριολεξία ήταν ένας μέγας άθλος των πατριωτών και από όσα γνωρίζω ίσως ήταν το πρώτο χωριό στην Αρκαδία (ίσως και στην Πελοπόννησο) που έφτιαξε μετά τον εμφύλιο δρόμο με  αυτό τον τρόπο (την ιδιωτική κατά κύριο λόγο πρωτοβουλία) και για το οποίο χορηγήθηκε έπαινος από τη Νομαρχία (έχω δει αυτόν τον έπαινο).

*Να προχωρήσει ο δρόμος προς  Αράπηδες.   Δυστυχώς όμως, ο δρόμος δεν συνεχίστηκε προς το συνοικισμό Αράπηδες, αλλά

servou-aftokinito[1]

 

Όπως φαίνεται στην φωτογραφία το τζίπ βρίσκεται στη μικρή (τότε) πλατεία, μπροστά από το σπίτι του Θ. Τρουπή (Αλούπη) και πατριώτες μαζεμένους γύρω του. Ο πατριώτης που είναι μπροστά είναι ο τσαγκάρης Γ. Ι. Σχίζας (Ζγούλιας) που βγήκε με φορεμένη την ποδιά της δουλειάς από το μαγαζί του, που ήταν  σε κοντινή απόσταση.  

έστριψε στην περιοχή «Σουληνάρι» (πριν την είσοδο στο χωριό)  προς Λυκούρεσι, Ψάρι και τα άλλα χωριά της περιοχής. Αυτό πλήγωσε πρώτα τους Αραπαίους, αλλά και το  σύνολο  σχεδόν των πατριωτών. Η δικαιολογία ήταν πως  οι Λαγκαδινοί, που  δεν ήθελαν να συνεχιστεί αυτός ο δρόμος προς εκείνη την κατεύθυνση,  για να μην περιοριστεί η κίνηση από το δικό τους χωριό, είχαν επηρεάσει κάποιους πατριώτες που έπαιζαν αποφασιστικό ρόλο σε θέματα χωριού.  Πάντως, σύμφωνα με όσα γράφονται στα πρακτικά του Συνδέσμου, ο Πρόεδρος Ι. Δημόπουλος δήλωσε πως στο χωριό που πήγε δεν βρήκε από τους πατριώτες  ιδιαίτερη προθυμία να συνεχιστεί ο δρόμος προς το συνοικισμό. Ακόμη δεν ήθελαν να συνεχιστεί ο δρόμος  και μέχρι το νεκροταφείο και από εκεί να στρίψει προς Λυκούρεση.

 Όμως, πρέπει να παραδεχτούμε πως οι δυσκολίες για την συνέχιση του δρόμου προς Αράπηδες ήταν τεράστιες, τόσο γιατί έπρεπε να κοπεί το προαύλιο της εκκλησίας, πράγμα που πολλοί πατριώτες –ιδίως ψηλά ιστάμενοι- με κανέναν τρόπο δεν  ήθελαν, όσο και γιατί οι βράχοι της «Μπρίνιας» ήταν πολύ δύσκολο να κοπούν. 

Τελικά ήρθε το πλήρωμα του χρόνου και ο Σύνδεσμος το 1976, με πρόεδρο τον αείμνηστο γιατρό Στάθη Δάρα,  άρχισε τη διάνοιξη και ο δρόμος συνεχίστηκε σταδιακά μέχρι το συνοικισμό με καταλυτικό ρόλο του αείμνηστου στρατιωτικού γιατρού (Αραπαίου) Ηλία Χειμώνα, που αναγκάστηκε να συστήσει ξεχωριστό Σύλλογο (για να μπορούν να συγκεντρωθούν χρήματα) με αποκλειστικό σκοπό τη συνέχιση του δρόμου μέχρι το συνοικισμό,  αφού η τότε διοίκηση του δικού μας Συνδέσμου εξέφρασε αρνητική πρόθεση να συνεχίσει το έργο (εφημερίδα Αρτοζήνος). Αναλυτικά γι΄ αυτό το δρόμο στο άρθρο "δεκαετία του 1970".

Σχετικά με τη διάνοιξη του δρόμου είναι  και τα άρθρα:

Τα πρώτα αυτοκίνητα στο χωριό μας Σέρβου

Ντοκουμέντο 1953: Στη μνήμη του προέδρου του χωριού ΡΟΥΣΟΓΙΑΝΝΗ

*Η συγκοινωνία στο χωριό.   Το πρώτο αυτοκίνητο που ήρθε στο χωριό, μετά το τζιπ της Νομαρχίας  ήταν το Μάρτιο του 1951. Ήταν ένα μικρό ανατρεπόμενο φορτηγάκι που έφερνε πέτρες στους μαστόρους για τα τεχνικά έργα.  Έτσι  ο δρόμος συνεχώς βελτιωνόταν και το καλοκαίρι του επόμενου χρόνου (1952) ήρθε στο χωριό μας το πρώτο αυτοκίνητο για μεταφορά ανθρώπων και πραγμάτων. Ήταν του Πέντερη (παρατσούκλι), και ήταν ένα είδος τζίπ με μουσαμά, λίγο μεγαλύτερο από τα σημερινά στρατιωτικά τζίπ.  Είχε 2 σειρές καθισμάτων πίσω από τον οδηγό και χωρούσε 8 άτομα.  Έκανε συγκοινωνία τρεις ή τέσσερες φορές την εβδομάδα, προς μεγάλη ανακούφιση των πατριωτών. Μετά από 2 περίπου χρόνια χάλασε  και το χωριό έμεινε χωρίς συγκοινωνία. 

Leoforio KTELjpg[1]
Λεωφορείο της εποχής

Τότε 2 πατριώτες, ο Π. Βέργος και ο Μ. Δημόπουλος   αγόρασαν από την Αθήνα ένα παλιό λεωφορειάκι και άρχισαν να εκτελούν τη συγκοινωνία Σέρβου-Τρίπολη. Όμως δεν στάθηκαν τυχεροί, γιατί το αυτοκίνητο αυτό διαρκώς τους προξενούσε πολλές βλάβες και τελικά αναγκάστηκαν, μετά από μερικούς μήνες, να εγκαταλείψουν την προσπάθεια. Στη συνέχεια ήρθε ένας  δημητσανίτης με ένα φορτηγάκι που έκανε μεταφορές στην περιοχή και έβαλε στην καρότσα δυο σειρές από καρέκλες, που τις έδεσε με σχοινιά στα πλάγια.  Ευτυχώς  που το  καλοκαίρι του 1954, ήρθε ο αξέχαστος Ανδρέας Πανταζής, που αγαπήθηκε πολύ από τους πατριώτες, γιατί ήταν πολύ εξυπηρετικός και καλοσυνάτος. Είχε ένα ωραίο για την εποχή κλειστό λεωφορειάκι που χωρούσε  8-10 άτομα. Για δύο σχεδόν χρόνια το χωριό είχε πολύ καλή συγκοινωνία, ιδίως μετά την εμπειρία της καρότσας του φορτηγού.  Στη συνέχεια ήρθε ο πατριώτης Γ. Παρασκευόπουλος που πήγαινε και σε άλλα χωριά.

Το 1956 ανέλαβε πλέον το  ΚΤΕΛ τη συγκοινωνία και του δικού μας χωριού,  με μικρά λεωφορεία 25-30 θέσεων, που έκανε καθημερινά δρομολόγιο και περνούσε και από άλλα χωριά. Χρειαζόταν περί τις 3 ώρες να πάει στην Τρίπολη.  Επειδή η πλατεία ήταν μικρή και δυσκλευόταν να γυρίσει το λεωφορείο κόπηκαν γύρω κάποια οικόπεδα. Με την πάροδο βέβαια των ετών, τη μετανάστευση των πατριωτών στις μεγάλες πόλεις και την απόκτηση ιδιωτικού αυτοκινήτου, από όλους σχεδόν τους πατριώτες, η συγκοινωνία με το ΚΤΕΛ περιορίστηκε, σε 2-3 φορές την βδομάδα και τα τελευταία χρόνια κόπηκε εντελώς. Το πρακτορείο για την εξυπηρέτηση των επιβατών στο χωριό, το είχε τότε ο Νίκος Τρουπής (Αλούπης), με τον πατέρα του. Επίσης είχαν και το πρακτορείο εφημερίδων.

  Β) Κατασκευή νέου κτιρίου για δημοτικό σχολείο.

Η ανάγκη για να φτιάξει το χωριό ένα σχολείο για να μορφώσει τα  παιδιά  του ήταν πολύ μεγάλη,  αφού  δεν  υπήρχε  κατάλληλος χώρος γι΄ αυτό το σκοπό.  Είχαν χρησιμοποιηθεί  κατά καιρούς διάφορα σπίτια, προφανώς ακατάλληλα για σχολεία, με τελευταίο το χώρο που βρίσκεται κάτω από την πλατεία της «Ράχης»  και σήμερα στεγάζεται το αγροτικό ιατρείο.  Έτσι το 1935 έβαλαν τα θεμέλια για κατασκευή σχολείου. Μέχρι την κήρυξη του πολέμου (Οκτώβριος 1940) και με προσωπική εργασία «απάντων των πατριωτών συν γυναιξί και τέκνοις», όπως αναφέρεται στα πρακτικά του Συνδέσμου,  με  οικονομική στήριξη του Συνδέσμου και κρατική αρωγή,  είχε αγοραστεί το οικόπεδο,     είχε γίνει η τοιχοποιία  με πέτρα και  είχε πέσει η τσιμέντινη πλάκα, μεταξύ υπογείου και ισογείου. Οι πατριώτες κουβάλησαν τα σίδερα για την πλάκα από τα λαγκάδια στον ώμο!

  Όλη τη δεκαετία του 1940 δεν έγιναν εργασίες  μέχρι  την άνοιξη του 1951, οπότε ξεκίνησαν πάλι τα έργα, αφού πλέον είχε επιτευχθεί η διάνοιξη του δρόμου και μπορούσαν να έρχονται μικρά φορτηγά στο χωριό, κυρίως για μεταφορά υλικών.   Με επίμονες προσπάθειες  και μεγάλη θέληση των πατριωτών,  με «μπροστάρη» πάντα το γιατρό Δημόπουλο (όπως και στην διάνοιξη του δρόμου) κατάφεραν να ολοκληρώσουν όσες εργασίες ήσαν εντελώς απαραίτητες, ώστε περί το τέλος του 1952  και αρχές του 1953 να μπορέσει το σχολείο να λειτουργήσει  και να δεχθεί στις τάξεις τους μαθητές του χωριού.   «Χαράς ευαγγέλια»  για τα παιδιά και τους γονείς.  Σταδιακά έγιναν και άλλες απαραίτητες εργασίες στο σχολείο με τη διαμόρφωση προαύλιου χώρου, υπόστεγου, αποχωρητηρίου κλπ.

School
Το σχολείο του χωριού τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του

*13 δάσκαλοι στο νέο σχολείο σε 33  χρόνια (1953-1986),

 Όταν  το σχολείο πρωτολειτούργησε ήταν τριθέσιο και υπηρετούσαν οι πατριώτες δάσκαλοι:

 Γεώργιος Αν. Δάρας,

Λεωνίδας Παπαθωμόπουλος και

Γεωργία Στρίκου.

Το 1956 αναβαθμίστηκε  το σχολείο σε τετραθέσιο και ήρθε με μετάθεση από το χωριό Ράφτη  ο πατριώτης  Β. Δάρας.

Πολύ ενδιαφέρον το άρθρο του  Θ. Γ. Τρουπή (Γκράβαρη) μαθητή τότε του δημοτικού σχολείου

Το σχολειό μου...

«Α γ α π ά τ ε τ ο Σ χ ο λ ε ί ο ν»

Οι δάσκαλοί μου   ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΝΔΡ.  ΔΑΡΑΣ   ΚΑΙ  ΛΕΩΝΙΔΑΣ Γ. ΠΑΠΑΘΩΜΟΠΟΥΛΟΣ

Εκείνη τη χρονιά εγώ ήμουνα μαθητής της  6ης τάξης του  σχολείου και  θυμάμαι  πως είμαστε  σχεδόν  180 παιδιά.  Στα 33 χρόνια που λειτούργησε το σχολείο στο νέο κτίριο  υπολογίζεται πως  τέλειωσαν τη στοιχειώδη εκπαίδευση  κοντά στα πεντακόσια παιδιά του χωριού. Μέγας  άθλος.   Εκτός από τους 4 δασκάλους που αναφέρθηκαν,  υπηρέτησαν ακόμη 9 δάσκαλοι στο νέο σχολείο του χωριού μας:

Παναγιώτα (Ποτούλα) Γεωργ. Μπόρα-Σχίζα από την Δημητσάνα και

Ιωάννης Κων. Ρουσσιάς από το χωριό μας, για αρκετά χρόνια.

Για μικρότερα χρονικά διαστήματα υπηρέτησαν οι:

Γεώργιος Καρπούζος από Λυσσαρέα,

Θωμάς Πιρπιρής από Κερπινή,

Μάρω Σταθοπούλου από τα Λαγκάδια,  

Δημήτριος Γεωργακόπουλος,

Αθανάσιος Παπάς,

Μανώλης Βάϊος και Θεόδωρος Παπαθεοδώρου από το Λευκοχώρι.

*17  δάσκαλοι στα  75 προηγούμενα χρόνια (1878-1953)

Όπως είναι γνωστό το δημοτικό  σχολείο στο χωριό μας λειτούργησε με προεδρικό διάταγμα το 1878 και στεγαζόταν σε διάφορα σπίτια του χωριού,  προφανώς ακατάλληλα ως εκπαιδευτικοί χώροι. Από τότε μέχρι το 1953 (75 χρόνια)  που λειτούργησε το καινούριο σχολείο υπηρέτησαν  16  Δάσκαλοι.   

Πρώτος δάσκαλος ήταν ένας Λαγκαδινός με το όνομα Τζινιέρης (αγνώστων λοιπών στοιχείων), με διάδοχο του τον Ανδρέα Λεονάρδο από την Καρύταινα. Στη συνέχεια  ήρθε ο Νικόλαος Δημ. Σχίζας, που ήταν και ο πρώτος δάσκαλος από το χωριό. Αυτός απεβίωσε το έτος 1918 (από την ισπανική γρίπη) και τον διαδέχθηκε ο γιός του Δημήτριος, που τότε ήταν ηλικίας 19 ετών. Δίδαξε για 28 χρόνια (μέχρι το έτος 1946, που αναχώρησε οικογενειακώς για Αθήνα). Οι  2 αυτοί  πατριώτες δάσκαλοι υπήρξαν δυναμικές προσωπικότητες της εποχής και δεσπόζουσες μορφές του τόπου μας.   Το πέρασμα τους ήταν καθοριστικό, τόσο στην διαπαιδαγώγηση των παιδιών, όσο και στην ενασχόληση τους με τα κοινά του χωριού.  Στο μεταξύ το σχολείο αναβαθμίστηκε, αρχικά σε διθέσιο και αργότερα σε τριθέσιο. Μαζί με τον Δημήτριο Σχίζα συνυπηρέτησαν δάσκαλοι από γειτονικά χωριά, με περισσότερο γνωστούς τους:

Ηλία Μπούρα από τα Λαγκάδια,

Βάσω Σωτηροπούλου από την Ζάτουνα,

Μιχάλη Μαντέλο από τα Λαγκάδια και

Φώτιο Δασκαλόπουλο από Βαλτεσινίκο.

Οι δύο τελευταίοι απεβίωσαν στο χωριό μας, ο πρώτος από φυματίωση (απομονωμένος από το χωριό), ενώ για τον δεύτερο λέγεται ότι η σωρός του μεταφέρθηκε από μαθητές του σχολείου στο γεφύρι του Σαρρά, όπου παρελήφθη από τους οικείους του.  Άλλοι δάσκαλοι που αναφέρονται στα αρχεία του σχολείου για την περίοδο 1878-1953 ήταν:

Άννα Μποκή και η Βάσσω Πλουμπίδη από Λαγκάδια,

Παναγιώτα Ζέρβα από  Άργος,

Μαρία Ασημακοπούλου από  Ράχες,

Βασιλική Βερόπουλου από  Ζάτουνα,

Γεώργιος Δούρης από  Βυτίνα,

Χρήστος Δάρας, Παναγιώτης Ηλ. Τερζής και Γεώργιος Α. Αναστασόπουλος από το χωριό μας.

Συμπερασματικά,  από τα παραπάνω στοιχεία προκύπτει ότι  στο χωριό μας Σέρβου λειτούργησε δημοτικό σχολείο συνολικά 108  χρόνια (1878-1986).  Στο διάστημα αυτό διορίστηκαν 30 δάσκαλοι (17 πριν χτιστεί το νέο κτίριο και 13 στη συνέχεια). Ενδεχομένως κάποιος ακόμη δάσκαλος να είχε διοριστεί και να μην βρέθηκε το όνομά του στα αρχεία, ή να υπηρέτησε για μικρό χρονικό διάστημα, αποσπασμένος από άλλο σχολείο.

*Από το δημοτικό στο Γυμνάσιο.

Όπως αναφέρει ο πατριώτης Γ. Δ. Βέργος σεσχετικό άρθρο,  τον Σεπτέμβριο του 1949 γράφτηκαν, κατόπιν εξετάσεων, στο Γυμνάσιο των Λαγκαδίων 16 παιδιά από το χωριό μας, 3 κορίτσια (Φανή Παναγοπούλου, Ελένη Χρ. Παπαγεωργίου, Καλλιόπη Αν. Σχίζα (Παπά) και 13 αγόρια: Γιάννης Γ. Δάρας (στρατηγός), Γιώργος Αθ. Σχίζας (Θωμά), Γιώργος Ηλ. Παρασκευόπουλος, Ανδρέας Δ. Τσαντίλης, Ηλίας Χρ. Παπαγεωργίου, Τάκης Δημητρόπουλος, Γιάννης Θ. Σχίζας, Μιχάλης Στ. Σχίζας,  Θανάσης Ι. Στρίκος, Μανώλης Γ. Δημόπουλος, Γιώργος Β. Μαραγκός και Νίκος Κ. Κωνσταντόπουλος.   Από αυτούς  τέλειωσαν το Γυμνάσιο 8, ενώ οι υπόλοιποι διέκοψαν, για διαφορετικούς λόγους ο καθένας.  Εκτός από   τους  παραπάνω 16, στη δεύτερη τάξη πήγαιναν ο Μήτσιος Θ. Τρουπής (Αλούπη) και ο Θοδωρής Γ. Τρουπής (Γιωργιού), ενώ στην 7η (το γυμνάσιο τότε ήταν ενιαίο με το σημερινό λύκειο και είχε 3η-7η τάξη) ήταν ο Χρήστος Παναγόπουλος και ο Θ. Κ. Τρουπής (Λογοτέχνης).  Επίσης, στο Γυμνάσιο Δημητσάνας πήγαιναν ο Ν. Σχίζας (Παπαναστάση), ο Ηλ. Χ. Παπαγεωργίου  και ο Ν. Γ. Παπαγεωργίου.

Τα επόμενα χρόνια, όλα σχεδόν τα παιδιά που τέλειωναν το σχολείο στο χωριό πήγαιναν στο Γυμνάσιο, στα Λαγκάδια ή στη Δημητσάνα.

*Το σχολείο μετά το 1986.

 

 

ΞΕΝΩΝΑΣ 1.
Η μετατροπή του σχολείου σε ξενώνα. Δεν έχουν ολοκληρωθεί ακόμη οι εργασίες.

Δυστυχώς, μετά τη χρονιά αυτή, το κτίριο αφέθηκε στην τύχη του, με επακόλουθο να μπαίνουν μέσα παιδιά να το καταστρέφουν, να εισχωρούν από τα παράθυρα διάφορα φυτά, να πέφτουν  σουβάδες και η στέγη να είναι έτοιμη να καταρρεύσει. Ευτυχώς που ο πρόεδρος του Συνδέσμου Μαρίνος Ρουσιάς το 2018;  κατάφερε να εντάξει (με την βοήθεια κάποιου πατριώτη, που ήταν στην κατάλληλη θέση) το κτίριο σε κάποιο πρόγραμμα, ώστε να μετατραπεί σε ξενώνα για άτομα ειδικών κατηγοριών. Έτσι αναπαλαιώθηκε το κτίριο,  με εμφανή εξωτερικά τον πέτρινο σκελετό του και κατάλληλη διαμόρφωση των εσωτερικών του χώρων. Όμως δεν έφτασαν τα χρήματα για ολοκλήρωση του έργου και επί χρόνια τώρα παραμένει σε εκκρεμότητα.

Γ) Συνέχιση εργασιών στον Ι. Ναό «Η Κοίμησις της θεοτόκου».

ΧΙΜ ΚΘ ΜΑΡΓΚΟΥΤΗΣ
ΧΙΜ ΚΘ ΓΓΤ

Στην πάνω φωτογραφία ο Μαρίνης Γκούτης

και στην κάτω ο Γ. Γ. Τρουπής.

Όπως είναι γνωστό, το έργο αυτό είχε ξεκινήσει το Πάσχα του 1930 από το Σύνδεσμο Σερβαίων (σε συνεργασία με τους παράγοντες του χωριού), ο οποίος  είχε ιδρυθεί οκτώ χρόνια νωρίτερα (Σεπτέμβριος  1922),  με όνομα  που σχετίζεται με το Ναό:

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΤΩΝ ΕΝ ΠΕΙΡΑΙΕΙ ΑΘΗΝΑΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΑΧΟΥ ΣΕΡΒΑΙΩΝ

«Η ΚΟΙΜΗΣΙΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ». 

Φαίνεται δηλαδή, ότι η επιθυμία των πατριωτών να φτιάξουν έναν καινούριο εντυπωσιακό Ναό, στη θέση ενός παλιού μικρού βυζαντινού Ναού 500 περίπου ετών, ήταν βαθιά ριζωμένη  μέσα τους και θεώρησαν πως είχε έρθει η ώρα να υλοποιήσουν αυτή τους την επιθυμία.  Στο διάστημα των 8 ετών είχαν συγκεντρωθεί αρκετά χρήματα (περί τις 110.000 δραχμές) και είχαν γίνει όλες οι απαραίτητες προεργασίες,  σε συνεργασία πάντα με τις Τοπικές Αρχές του χωριού,  ώστε  να γίνει η  έναρξη των εργασιών.

*Οι κύριοι συντελεστές του έργου  την  πρώτη περίοδο, το  1930.

Ήσαν 3 πατριώτες που έμειναν στην ιστορία. Ο Γ. Γ. Τρουπής που ήταν ο πρώτος πρόεδρος του Συνδέσμου για 6 χρόνια και συγκέντρωσε τα περισσότερα χρήματα,  ο Μαρίνος  Γκούτης,  που ως πρόεδρος του Συνδέσμου είχε την επίβλεψη των εργασιών που έγιναν το 1930 και πρόσφερε και ένα έξτρα ποσόν  και ο εκτελεστής του έργου Κλεισούρας.

Ζ.ΠΗΓΗ 1
 

Στη δεκαετία που ακολούθησε, μέχρι δηλαδή την κήρυξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ελλάδα (Οκτώβριος 1940),  είχε γίνει η θεμελίωση  και τοιχοποιία σε ύψος περίπου 2 μέτρων, αλλού περισσότερο και αλλού λιγότερο.  Για τους νεότερους πατριώτες, που δεν γνωρίζουν τα σχετικά με την κατασκευή του Ναού, η τοιχοποιία αυτή γινόταν με πελεκητές τεράστιες πέτρες,  που απαιτούσαν  πολύ χρόνο, πολύ κόπο και μεγάλη δεξιοτεχνία των Σερβαίων μαστόρων, για να  διαμορφωθούν κατάλληλα και να τοποθετηθούν στη θέση τους. Το έργο δηλαδή ήταν ιδιαίτερα δύσκολο από κατασκευαστικής  πλευράς γιατί προέβλεπε όλα σχεδόν τα αγκωνάρια να είναι πελεκητά από την εξωτερική πλευρά, με κυκλοτερή συνήθως διάταξη, κάποια με αυλακώσεις, με προεξοχές, με σκοτίες, με καμαροειδείς σχηματισμούς στις πόρτες και στα παράθυρα, πατούρες κλπ.  κλπ.   Είναι να θαυμάζει κανείς όταν βλέπει στις εισόδους του Ναού ημιστρόγγυλες πελεκητές τεράστιες πέτρες, με ύψος πάνω από ένα μέτρο και με πέντε αυλακώσεις, να δένουν μεταξύ τους με τέλεια αρμονία. Αυτές τις πέτρες τις έβγαζαν από νταμάρι στο βουνό (πάνω από την τρανηβρύση) και τις μετέφεραν στο χωριό με κάρο που το έσερνε άλλογο. Επίσης, πρέπει να υπογραμμιστεί πως δεν βρέθηκε εργολάβος να αναλάβει το έργο  και κουμάντο, από τεχνικής πλευράς, έκανε ένας πανέξυπνος εμπειροτέχνης πατριώτης που έμενε στη Δημητσάνα, ονόματι ΚΛΕΙΣΟΥΡΑΣ, και ο οποίος είχε εμπειρία από την κατασκευή του Ναού της Αγίας Κυριακής στην πόλη αυτή. 

 Πάντως,  είναι να θαυμάζει κανείς, πως εκείνη την εποχή με τόση φτώχεια στο χωριό οι πατριώτες αποφάσισαν να φτιάξουν ένα τόσο ακριβό έργο  και μάλιστα «έργο τέχνης». Με άλλα λόγια,  οι πατριώτες ήθελαν έναν μεγάλο και περικαλλή Ναό, που να εκφράζει τόσο τις εσωτερικές θρησκευτικές τους ανάγκες, όσο και να εξυπηρετεί με άνεση τις κοινωνικές-θρησκευτικές εκδηλώσεις τους (γάμους, βαφτίσια κλπ.).

Ζ.ΠΗΓΗ 3
Κύρια είσοδος του Ναού

 Υπήρχε βέβαια στο επάνω άκρο του χωριού ο ιστορικός Ναός της Ζωοδόχου Πηγής (είχε ανοικοδομηθεί εκ βάθρων από τον Δ. Δάρα το 1872 και λειτουργεί μέχρι σήμερα), αλλά ήταν μακριά για τους ηλικιωμένους κατωμαχαλίτες.

*Οι συνεχιστές του έργου 1955-1960

Αφού είχαν  τεθεί σε λειτουργία τα δύο επείγοντα έργα του χωριού, ο δρόμος (1952) και το σχολείο (1953) είχε έρθει πλέον η σειρά του Ιερού Ναού της «Κοίμησις της Θεοτόκου».  Ο μέγας ευεργέτης μας, αλτρουιστής γιατρός και πρόεδρος του Συνδέσμου μας επί 18 έτη συγκάλεσε την άνοιξη του 1953 Γ.Σ. του Συνδέσμου και αφού έκανε λεπτομερή απολογισμό των πεπραγμένων στο χωριό, πρότεινε να δεσμευθούν ότι χρήματα υπήρχαν αποκλειστικά για τη συνέχιση των εργασιών στο Ναό. Επίσης πρότεινε να μην ξαναψηφιστεί  ο ίδιος διότι ήταν υπερβολικά κουρασμένος και εισηγήθηκε την ψήφιση των  Δ. Δάρα και Θ. Σχίζα, για το προεδρείο του Συνδέσμου.

Πράγματι οι 2 αυτοί καταξιωμένοι πατριώτες, ανώτερα στελέχη στον ΗΣΑΠ και στην Εμπορική Τράπεζα  ψηφίστηκαν και την άνοιξη του 1955 πήγαν στο χωριό και αποφάσισαν εκεί με τους Τοπικούς και Εκκλησιαστικούς παράγοντες την συνέχιση των εργασιών, που είχαν διακοπεί για 20 σχεδόν χρόνια. Συνεργάστηκαν με τον περίφημο αρχιτέκτονα Κυδωνιάτη,  συγκέντρωσαν πάνω από  διακόσιες χιλιάδες δραχμές (ο ταμίας αναφέρει 213.000 το 1958, που έγιναν και «πρόχειρα/ανεπίσημα» εγκαίνια του Ναού)  και  έτσι σταδιακά ολοκληρώθηκαν τα χτισίματα και τα μπετά του τρούλου μέχρι το 1960.

 Επειδή είχαν ξοδευτεί όλα τα χρήματα και υπήρχε και μικρό χρέος, τα αδέρφια Δημήτριος και Θεόδωρος Σχίζας πρόσφεραν ένα κτήμα που είχαν στη θέση «Τζιούβαλι» για τη συνέχιση των εργασιών. Ανάλογο κτήμα είχε προσφέρει και ο Θανάσης Παναγόπουλος στην περιοχή της Αράχωβας. 

Η συνέχιση των εργασιών του Ναού και τα εγκαίνεια, στο επόμενο άρθρο  "δεκαετία 1960-1970". 

Δ) Άλλα ενδιαφέροντα γεγονότα  αυτής της δεκαετίας.

*Ο τύφος του 1952.   

Η νόσος αυτή που ενέσκηψε στο χωριό μας οφείλεται σε ένα μικρόβιο που λέγεται σαλμονέλα του τύφου και προσβάλει κυρίως το εντερικό σύστημα με έντονα συμπτώματα, συνήθως δυνατό κοιλιακό πόνο, πυρετό διάρροιες, έντονη καταβολή κλπ.  Μεταδίδεται συνήθως από μολυσμένο νερό, φρούτα και λαχανικά. Πολλοί πατριώτες νόσησαν τότε από τύφο, γιατί ο πάσχον μολύνει το περιβάλλον και οι συνθήκες υγιεινής στο χωριό ήταν ανύπαρκτες.  Με αφορμή αυτό η κοινότητα αποφάσισε  τα «Έργα Υγείας 1953» και  αντικατέστησε κάποιες πέτρινες πελεκητές κορύτες που θεωρήθηκαν εστίες μόλυνσης, με μεταλλικούς σωλήνες.

*Αποκλεισμός από χιόνι το 1956.

Είναι γνωστό, στους ηλικιωμένους ,  πως εκείνη τη χρονιά έπεσε τόσο πολύ χιόνι για πολλές μέρες  που δημιουργήθηκε κίνδυνος ζωής για ανθρώπους και για ζώα, αφού οι δρόμοι ήταν αδιάβατοι.  Έτσι, ο τότε δραστήριος πρόεδρος  του χωριού Γιωκο-Ντάρας πήρε τηλέφωνο την αρμόδια υπηρεσία με τη γνωστή φράση:

Παθαίνουμε απαξάπαντες άνθρωποι και ζωντανά.

Ρείξτε μας τροφή να σωθούμε.

Πράγματι ήρθε αεροπλάνο την επομένη και έριξε σάκκινες με αλεύρι και κάτι ακόμη.

Αποκλεισμός του χωριού από χιόνι.

 *Διορισμός αγροτικού γιατρού.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1950, διορίστηκε στο χωριό μας αγροτικός γιατρός, που λεγόταν Καρνέζης. Ο θεσμός  αυτός του αγροτικού γιατρού συνεχίζεται αδιάκοπα μέχρι σήμερα, που μια φορά τη βδομάδα επισκέπτεται το χωριό  γιατρός από το Κέντρο Υγείας Δημητσάνας. Πολλοί πατριώτες γιατροί υπηρέτησαν στο χωριό ως αγροτικοί,  με δεδομένο πως το σύνολο των Σερβαίων γιατρών ξεπερνάει τους 120! Εγώ υπηρέτησα το 1972 για ένα χρόνο, ομοίως και η σύζυγός μου το 1975.

Αγροτικοί  γιατροί  στο χωριό μας

*1959. Κατασκευή υδραγωγείου.

Μέχρι το 1959 το χωριό υδρευόταν με τις βρύσες που υπήρχαν περιμετρικά, κουβαλόντας οι άνθρωποι το νερό στο σπίτι τους  με τα ξύλινα βαρέλια (συνήθως οι γυναίκες ζαλωμένες….). Μετά και τον τύφο του 1952 ωρίμασε η ιδέα κατασκευής υδραγωγείου για μεταφορά μέρους του νερού της κοκκινόβρυσης, που πότιζαν οι Κουτσανδραίοι  στη Σφυρίδα τα περιβόλια τους. Τελικά έγινε το υδραγωγείο (απόσταση περίπου 4-5 χιλιομέτρων). Σ΄αυτό το έργο δούλεψαν και αρκετοί μαθητές γυμνασίου με το μισό μεροκάματο (24 δραχμές).  Χαράς ευαγγέλια,  με τον πρόεδρο του χωριού Γιωκοντάρα  να φωνάζει με την βροντερή φωνή του, χωρίς να μπορεί να προφέρει το ρ.

«Μ΄ακούτε χωδ(ρ)ιανοί, η(ρ)θε το νε(ρ)ό

Μπούδ(ρ)μπουλας......Μπούδ(ρ)μπουλας.

Η κοινότητα τοποθέτησε βρύσες σε διάφορα σημεία του χωριού.  Χρειάστηκαν αρκετά χρόνια πάντως  για να μπει το νερό στα σπίτια! Είχα την τιμή το 1972, που ήμουνα εκεί αγροτικός γιατρός, να κάνω αναφορά στη Νομαρχία επισημαίνοντας  τον άμεσο κίνδυνο μόλυνσης των κατοίκων και την ανάγκη εσωτερικής ύδρευσης των σπιτιών. Η Νομαρχία ανταποκρίθηκε άμεσα (υπάρχουν τα έγραφα)  και  επεσήμανε πως το θέμα είναι αρμοδιότητα της κοινότητας,  υπογραμίζοντας  τις ευθύνες της.  Η κοινότητα,  …έφερνε δυσκολίες (λεπτομέρειες στη …δεκαετία 1970), αλλά  τελικά  επέτρεψε  να βάλουν οι πατριώτες νεράκι στο σπίτι τους, έστω και με «τσουχτερό» οικονομικό τίμημα. 

 Βρύσες του χωριού  και υδραγωγείο.