Χ. Ι. Μαραγκού
Σε τέσσερα προηγούμενα άρθρα μου, σχετικά πρόσφατα, προσπάθησα να δώσω μία γενική εικόνα της ζωής στο χωριό μας Σέρβου, αρχίζοντας από τις αρχές του 20ου αιώνα. Κάθε ένα από τα 4 άρθρα αναφερόταν σε μία δεκαετία, αρχής γενομένης από το 1900-1910. Το περιεχόμενο των άρθρων βασίζεται κατά κύριο λόγο σε όσα προσωπικά γνωρίζω από τις σχέσεις μου με τους πατριώτες, από τη συμμετοχή μου τόσο στην έκδοση της εφημερίδας του Συνδέσμου “Αρτοζήνος” όσο και στη διαχείριση της ιστοσελίδας “servou.gr” και τέλος από τη συμμετοχή μου κατά διαστήματα στα ΔΣ του Συνδέσμου (…δεν είμαι ιστορικός). Ιδιαίτερα για τις δεκαετίες 1920 και 1930, κύρια πηγή πληροφόρησης ήταν τα αρχεία του Συνδέσμου Σερβαίων (ο Σύνδεσμος ιδρύθηκε το 1922), που είχα την ευκαιρία να μελετήσω και περίληψη αυτών να δημοσιεύσω, πριν αρκετά χρόνια, στην εφημερίδα και ιστοσελίδα του Συνδέσμου.
Α) Δ Ε Κ Α Ε Τ Ι Α 1930 – 1940
Στο τελευταίο μου άρθρο, με τίτλο «Δεκαετία 1930-1940» το συμπέρασμά μου ήταν το εξής:
«Η δεκαετία αυτή μπορεί να θεωρηθεί μία καλή περίοδος για το χωριό μας, κυρίως γιατί δεν υπήρξε πόλεμος με θύματα, όπως συνέβαινε στις προηγούμενες δεκαετίες. Πλέον αυτού ξεκίνησαν δύο πολύ σημαντικά έργα στο χωριό, που ήταν η κατασκευή του Ναού «Κοίμησις της Θεοτόκου» και η κατασκευή Νέου Σχολείου, που τόσο ανάγκη τα είχε το χωριό και όταν ολοκληρώθηκαν έλυσαν βασικές ανάγκες των πατριωτών, τους έδωσαν κουράγιο και δύναμη και τους ενθάρρυναν για νέες δημιουργίες. Ας σημειωθεί πως το επίπεδο ζωής στο χωριό σε αυτή τη δεκαετία βελτιώθηκε αρκετά, αφού αρκετοί πατριώτες που έφυγαν για το εξωτερικό ή τις μεγάλες πόλεις της Ελλάδος (είτε ως μόνιμοι κάτοικοι, είτε για περιοδική εργασία) βοηθούσαν οικονομικά τους δικούς τους, και αυτό συνέβαλε, πλέον των άλλων, και στο να πηγαίνουν περισσότερα παιδιά στο δημοτικό σχολείο και στη συνέχεια στο γυμνάσιο, με τα γνωστά ευεργετικά επακόλουθα».
Β) ΚΗΡΥΞΗ Β΄Π.Π. ΚΑΙ ΚΑΤΟΧΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1940-1944
Στο σημερινό μου άρθρο (Οκτώβριος 2026) θα ασχοληθώ με τη δεκαετία 1940-1950, που ήταν χωρίς αμφιβολία, η πλέον σημαντική του 20ου αιώνα (και όχι μόνο για το δικό μας χωριό, αλλά για όλη την Ελλάδα, σε ότι μας αφορά ως Έλληνες) λόγω του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, της Γερμανο-Ιταλικής-Βουλγαρικής κατοχής και του αδελφοκτόνου εμφυλίου πολέμου.
Όπως είναι γνωστό, τον Οκτώβριο του 1940 οι Ιταλοί κήρυξαν τον πόλεμο κατά της Ελλάδος, με βάση τα σχέδια των Γερμανών, με τους οποίους στην αρχή ήσαν σύμμαχοι και στη συνέχεια αντίπαλοι. Οι Ιταλοί προσπάθησαν να εισβάλουν στη χώρα μας μέσω Αλβανίας, αλλά δεν τα κατάφεραν, λόγω της ηρωικής αντίστασης και αυτοθυσίας των Ελλήνων, που μάχονταν ηρωικά και με αυτοθυσία υπέρ βωμών και εστιών. Και όχι μόνο δεν τα κατάφεραν να εισβάλουν, αλλά δέχτηκαν και αντεπίθεση από τους Έλληνες στα εδάφη της Αλβανίας (Αλβανικό έπος της Ελλάδος!). Έξη μήνες αργότερα (Απρίλιος 1941) οι Γερμανοί κατέλαβαν την χώρα (την Κρήτη ένα μήνα αργότερα) και ακολούθησε η ΕΠΑΡΑΤΟΣ ΚΑΤΟΧΗ, με χιλιάδες θύματα Ελλήνων αντιστασιακών, κυρίως όμως αθώων πολιτών, λόγω του λιμού που ενέσκηψε στη συνέχεια, ιδιαίτερα στις μεγάλες πόλεις. .
Ημέρα κήρυξης του πολέμου, μάχες στα αλβανικά βουνά, νεκροί-αιχμάλωτοι και αγνοούμενοι Σερβαίοι.
Η κήρυξη του πολέμου έγινε την 28η Οκτωβρίου του 1940, εποχή που στο χωριό οι άνθρωποι ασχολιόντουσαν με τα κτήματα τους και τις ανάγκες της οικογένειας τους, έβαζαν κρασί, έφτιαχναν τσίπουρο, μάζευαν τα καρύδια τους, ενώ τα περισσότερα παιδιά πήγαιναν στο σχολείο. Σχετικά με το κλίμα που επικράτησε στο χωριό κατά την κήρυξη του πολέμου, αλλά και τη συμμετοχή των πατριωτών στις πολεμικές συρράξεις, μας περιγράφει ο Ιωάννης Ν. Μαραγκός, που ήταν τότε 27 ετών και πολέμησε στο αλβανικό μέτωπο.
1940-1941: Oδοιπορικό Σέρβου-Αλβαν. μέτωπο-Σέρβου.
Όπως αφηγήθηκε ο πολεμιστής (σε ηλικία πλέον 96 ετών) την επομένη της κήρυξης του πολέμου ξεκίνησαν από το χωριό για το μέτωπο της Αλβανίας 27 νέοι. Μετά περιπετειώδη διαδρομή και αφάνταστη ταλαιπωρία έφτασαν στα πεδία των μαχών, όπου πολέμησαν με αυταπάρνηση, αυτοθυσία και ηρωισμό για την πατρίδα. Έξη μήνες αργότερα ολοκληρώθηκε η αποστολή τους και οι περισσότεροι επέστρεψαν στο χωριό, πολλοί από τους οποίους είχαν τραύματα και υπέφεραν από κρυοπαγήματα. Από τους υπόλοιπους, πέντε ήσαν αιχμάλωτοι και επέστρεψαν μετά από μήνες, ενώ οι άλλοι πέντε ήσαν άτυχοι και άφησαν για πάντα τα κόκαλά τους στα βουνά της Αλβανίας και ένας στη μάχη της Κρήτης.
5 Σερβαίοι πεσόντες:
1) Βέργος Διαμαντής του Κωνσταντίνου
2) Μπόρας Παρασκευάς του Ιωάννου
3) Τρουπής Γεώργιος του Βασιλείου
4) Δημητρόπουλος Δημήτριος του Δημητρίου
5) Δημόπουλος Νικόλαος του Ιωάννη
5 Σερβαίοι αιχμάλωτοι
Γκούτης Ιωάννης του Μαρίνου,
Δάρας Νικόλαος του Ανδρέα,
Λιατσόπουλος Ηλίας του Νικολάου,
Σουλελές Γεώργιος του Βασιλείου και
Τρουπής Βασίλειος του Νικολάου.
Δύο Σερβαίοι αγνοούμενοι (;), την εποχή του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου.
Ο αγνοούμενος και τα …συχαρίκια.
Λεπτομέρειες για τα πεδία των μαχών και το θάνατο ενός εκάστου των πολεμιστών, μας δίνει ο στρατηγός ε.α. Χρήστος Αθ. Μαραγκός στο άρθρο του:
Σερβαίοι και Β' Παγκόσμιος πόλεμος
Σχετικά με τον πόλεμο στο Αλβανικό μέτωπο και τις συνθήκες ζωής στο χωριό εκείνη την εποχή είναι και τα άρθρα του Γ. Δ. Βέργου και της «Σταύραινας» (γυναίκας του Σταύρου Βέργου), η οποία αφηγήθηκε γεγονότα της εποχής, στον δισέγγονο της Χρήστο Νόιφελ-Μπόρα (τότε ήταν μαθητής Β΄δημοτικού, σήμερα είναι τελειόφοιτος Ιατρικής), γιό της αείμνηστης Ελένης Κ. Μπόρα (γραμματέως του Συνδέσμου μας), που τόσο πρόωρα έφυγε από κοντά μας.
Παιδικές αναμνήσεις από το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Η ζωή στον πόλεμο του 1940-Συνέντευξη από την προγιαγιά μου.
Κατοχή και αντίσταση 1941-1944.
Η κατοχή της Ελλάδος στο Β΄ παγκόσμιο πόλεμο ήταν τριπλή: Από τους Γερμανούς, κυρίως στις μεγάλες πόλεις, τους Ιταλούς στα Ιόνια νησιά και την ηπειρωτική χώρα και αργότερα από τους Βουλγάρους στη Βόρεια Ελλάδα, όπου, αυτοί οι γείτονες, προσπάθησαν δια της βίας να εκβουλγαρίσουν τον πληθυσμό.
81 χρόνια από την έναρξη της σκληρής βουλγαρικής κατοχής 1941-1944
Όπως είναι γνωστό, οι Γερμανοί κατέστρεψαν και καταλήστευσαν το ελληνικό κράτος (πήραν τα πάντα) και δια της βίας στέρησαν τις βασικές ελευθερίες του λαού. Οι Έλληνες δεν κάθισαν με σταυρωμένα τα χέρια, αντιστάθηκαν όπως μπορούσαν, δημιουργώντας διάφορες αντιστασιακές οργανώσεις, με κύριες το ΕΑΜ, τον ΕΔΕΣ κ.α.
Η πιο δραματική περίοδος για τη χώρα μας ήταν ο χειμώνας του 1941-1942 όπου υπολογίζεται πως πέθαναν στην Ελλάδα πάνω από 300.000 άνθρωποι, κυρίως από την πείνα και τα λοιμώδη, που προσέβαλαν τον εξασθενημένο πληθυσμό. Κάποιοι ερευνητές μιλούν για ένα εκατομμύριο απώλειες του ελληνικού πληθυσμού στην περίοδο της κατοχής, συνυπολογίζοντας τον υπογεννητισμό και τους πρόωρους θανάτους, λόγω έλλειψης στοιχειώδους περίθαλψης, κυρίως σε ηλικιωμένα άτομα με χρόνιες παθήσεις. Ιδιαίτερα από εκτελέσεις και αντίποινα των Γερμανών (Καλάβρυτα, Δίστομο, Καισαριανή κλπ) υπολογίζονται τα θύματα σε πάνω από 50.000 άτομα.
Σημαντικός αριθμός πατριωτών, ιδιαίτερα των Ελλήνων-Εβραίων της Θεσσαλονίκης μεταφέρθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης (πάνω από 60.000 Έλληνες-Εβραίοι της Θεσσαλονίκης) όπου πέθαναν οι περισσότεροι από τα βασανιστήρια και τα καταναγκαστικά έργα, ή εκτελέστηκαν στους θαλάμους αερίων. Είναι γνωστό το "ολοκαύτωμα των Εβραίων", λόγω του αντισημιτισμού του Χίτλερ..
Κατοχή στου Σέρβου και το πέρασμα των Γερμανών, των Ιταλών και ενός Εγγλέζου.
Στου Σέρβου, η κατοχή δεν είχε τις δραματικές και θανατηφόρες επιπτώσεις που είχε σε άλλες περιοχές της χώρας, κυρίως στην Αθήνα, όπου οι άνθρωποι πέθαιναν στους δρόμους, από την πείνα! Οι πατριώτες «τα έφεραν βόλτα» με την εξαντλητική προσωπική εργασία όλης της οικογένειας, με τα χωράφια τους, τα περιβόλια τους, τα «μαρτίνια τους» τα οικόσιτα ζώα τους κλπ. και ασφαλώς το καλό κουμάντο στο σπιτικό τους. Κάποιοι πατριώτες που ζούσαν τότε στην Αθήνα επέστρεψαν την περίοδο της κατοχής στο χωριό, για «ένα κομμάτι ψωμί» για να μπορέσουν να επιβιώσουν.
Οι πατριώτες αντιστάθηκαν στους κατακτητές όπως μπορούσαν. Ενδιαφέρον είναι το άρθρο του Ν. Γ. Ππαγεωργίου που περιγράφει πως οι πατριώτες αντιστάθηκαν στους Ιταλούς, όταν αυτοί διέταξαν την επίταξη των μουλαριών του χωριού.
Αντίσταση Σερβαίων κατά Ιταλών τo 1941, στην επίταξη των μουλαριών τους
Οι Γερμανοί πέρασαν και από το χωριό μας δυο φορές, χωρίς όμως να δημιουργηθεί κάποιο ιδιαίτερο πρόβλημα. Επίσης πέρασαν και Ιταλοί αρκετές φορές. Σχετικά είναι και τα άρθρα του πατριώτη λογοτέχνη Θ. Κ. Τρουπή.
Οι Γερμανοί!... Έρχονται οι Γερμανοί!...
Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός πως στο συνοικισμό του χωριού μας «Αράπηδες», άφησε την τελευταία του πνοή ένας Γερμανός στρατιώτης, πολυτραυματίας, ημιθανής, που ερχόταν από τα χωριά της Κάτω Ηραίας. Από την άλλη πλευρά είχαμε και την μυστική επίσκεψη στο χωριό ενός εγγλέζου αξιωματικού, όπως περιγράφει σε άρθρο του ο Θάνος Δ. Σχίζας
"Ενας Εγγλέζος στου Σέρβου την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής".
Εκτός από Γερμανούς, Ιταλούς και τον Εγγλέζο, επίσκεψη στο χωριό μας είχαμε και από τον κρατικό στρατό. Σχετικό είναι το άρθρο που επισυνάπτεται.
Στρατός στο χωριό μας, την περίοδο του εμφυλίου.
Η κατοχή κράτησε στη χώρα μας τριάμισι χρόνια (Απρίλιος 1941-Φθινόπωρο 1944) και άφησε πίσω της ερείπια, φτώχεια, πολύ πόνο και δυστυχία. Όμως δεν έφταναν αυτά. Δημιούργησε και κάποιες ευνοϊκές συνθήκες, για να ακολουθήσει στη συνέχεια ο αδελφοκτόνος εμφύλιος πόλεμος. Οι Γερμανοί αποχώρησαν από την κατεχόμενη Ελλάδα το φθινόπωρο του 1944, δυστυχώς όμως δεν ανταποκρίθηκαν μέχρι σήμερα, ως όφειλαν, στις στοιχειώδεις υποχρεώσεις τους, όπως είναι οι πολεμικές αποζημιώσεις και η αποπληρωμή του κατοχικού δανείου, που τόσο συχνά ακούμε να αναφέρεται, αυτό το θέμα, από όλες τις ελληνικές κυβερνήσεις και τα πολιτικά κόμματα.
Είναι σημαντικό, σε ότι αφορά την εθνική αντίσταση στη χώρα μας, ότι αυτή αναγνωρίστηκε και επίσημα από την ελληνική πολιτεία το 1989, επί κυβερνήσεως Τζανετάκη.
Γ) Ο Ε Μ Φ Υ Λ Ι Ο Σ Π Ο Λ Ε Μ Ο Σ 1946-1949
Όταν αναφερόμαστε στον ελληνικό εμφύλιο πόλεμο, εννοούμε την ένοπλη σύγκρουση δύο αντιτιθέμενων μερών. Από τη μία ο επίσημος (κυβερνητικός) στρατός της χώρας (επικράτησε ο όρος «εθνικόφρωνες» και από την άλλη ο αποκαλούμενος δημοκρατικός στρατός Ελλάδος (επεκράτησε ο γενικός όρος «αντάρτες», για το αριστερό κίνημα), που τον ήλεγχε το κουμουνιστικό κόμμα Ελλάδος (Κ.Κ.Ε). Οι αντάρτες, δηλαδή οι Έλληνες με «αριστερές κουμουνιστικές αντιλήψεις», που ήθελαν να αλλάξει το καθεστώς στη χώρα, από την περίοδο της κατοχής ακόμη, οργάνωσαν το δικό τους στρατό, κυρίως από αξιωματικούς του κυβερνητικού στρατού που προσχώρησαν σε αυτούς. Πλέον αυτού, στην περίοδο του εμφυλίου, προχώρησαν και στη δημιουργία της αποκαλούμενης «Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης», πάνω στα βουνά, της γνωστής «Κυβέρνησης του βουνού».
Οι κυβερνητικές δυνάμεις υποστηρίζονταν από την Αγγλία και στη συνέχεια από τις ΗΠΑ (δόγμα Τρούμαν, σχέδιο Μάρσαλ), ενώ ο δημοκρατικός στρατός έπαιρνε υλική ενίσχυση (άμεσα ή έμμεσα) από τη ΕΣΣΔ (Στάλιν) και τη Γιουγκοσλαβία (Τίτο) (μέχρι τη ρήξη Στάλιν-Τίτο) και είχε επί πλέον τη στήριξη της Βουλγαρίας και Αλβανίας.
.
(Το δόγμα του προέδρου Τρούμαν αφορούσε στην διατύπωση των αρχών της Αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής σε όλη την υφήλιο, που στόχευε στην ανάσχεση της παγκόσμιας κομμουνιστικής απειλής. Το σχέδιο Μάρσαλ αφορούσε στην κατανομή της Αμερικανικής βοήθειας. Στην Ελλάδα υπολογίζεται πως χορηγήθηκαν πάνω από δύο δισεκατομμύρια δολάρια. Ήταν ένας πραγματικός πακτωλός χρημάτων σε μια πλήρως κατεστραμμένη χώρα. Υπό αυτές τις προϋποθέσεις ο Αμερικανός πρέσβης θεωρείτο ισχυρότερος από τον Έλληνα πρωθυπουργό, τίποτα δεν γινόταν χωρίς τη δική του έγκριση και η Ελλάδα στην ουσία έγινε αμερικανικό προτεκτοράτο.
Σχετικά με τη στάση του Στάλιν είναι γνωστή «η συμφωνία των ποσοστών» που υπέγραψε με τον Τσόρτσιλ (πρωθυπουργό της Αγγλίας) πριν ακόμα ξεσπάσει ο Εμφύλιος, τον Οκτώβριο του 1944. Με βάση αυτή τη μυστική συμφωνία (η οποία επιβεβαιώθηκε και την επόμενη χρονιά στη Γιάλτα, παρόντος και του Αμερικανού προέδρου Ρούσβελτ) η Ελλάδα πέρασε υπό βρετανική σφαίρα επιρροής κατά 90% και υπό σοβιετική κατά10%. Σεβόμενος προφανώς αυτή τη συμφωνία ο Στάλιν παρότρυνε τους κομμουνιστές γείτονες της Ελλάδας (κυρίως στη Γιουγκοσλαβία του Τίτο, την Αλβανία και τη Βουλγαρία) να προσφέρουν αυτοί πολεμικό υλικό, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και βάσεις ανεφοδιασμού στους έλληνες αντάρτες. Όμως, στις αρχές του 1948, σε συνάντηση με γιουγκοσλαβική αντιπροσωπεία στη Μόσχα (παρουσία του Μιλοβάν Τζίλας), ο Στάλιν δήλωσε ξεκάθαρα ότι η ελληνική εξέγερση πρέπει να σταματήσει, καθώς η ισορροπία ισχύος ήταν πλέον εις βάρος τους).
.
Ο πόλεμος έληξε το καλοκαίρι του 1949 με νίκη του κυβερνητικού στρατού, αφήνοντας πίσω του περί τις 70.000 νεκρούς, ενώ ένα εκατομμύριο περίπου άμαχοι εκτοπίστηκαν ή έγιναν πρόσφυγες σε χώρες του αποκαλούμενου «Ανατολικού Μπλοκ». Πολύ βαθιές οι πληγές του εμφυλίου και ιδιαίτερα η κατάρα του εθνικού διχασμού που ακολούθησε, με πλείστες όσες αρνητικές συνέπειες για τη χώρα..
Το δικό μας χωριό στον εμφύλιο.
Από όσα εγώ έχω ακούσει και γνωρίζω (ασφαλώς υπάρχουν πολλά που δεν γνωρίζω ή και κάποια από αυτά που αναφέρω ενδεχομένως να μην είναι ακριβώς έτσι), στο δικό μας χωριό δεν υπήρξαν σημαντικά προβλήματα μεταξύ των δύο αντιτιθέμενων παρατάξεων. Υπήρχαν άνθρωποι που υποστήριζαν (με περισσότερο ή λιγότερα πάθος, ή ήσαν φιλικά προσκείμενοι, η ήσαν αδιάφοροι) τη μία η την άλλη πλευρά, χωρίς όμως ιδιαίτερα βίαιες ενέργειες.
Σε σχετικό άρθρο ο πατριώτης Γ. Δ. Βέργος περιγράφει πως κάποιοι αντάρτες ήρθαν από τα Τρόπαια, που ήταν το αρχηγείο τους, στο χωριό και δια της βίας «άρπαξαν» πέντε νέους (οι περισσότεροι νέοι του χωριού είχαν ειδοποιηθεί και είχαν φύγει στο βουνό) για να τους εντάξουν στις τάξεις τους. Όμως κανείς δεν εντάχθηκε και όλοι βρήκαν τον τρόπο κάποιες ημέρες μετά να επιστρέψουν στο χωριό, ευτυχώς σώοι. Όμως επειδή φοβήθηκαν αντίποινα, τάχιστα τρεις τουλάχιστον οικογένειες μισοάδειασαν τα σπίτια τους και έφυγαν νύχτα για τη Δημητσάνα, για προστασία ως ανταρτόπληκτοι, κάτω από πολύ άσχημες καιρικές συνθήκες, με χιόνια και βροχή. Εκεί είχαν καταφύγει για προστασία και πολλοί άλλοι πατριώτες. Οι αντάρτες ήρθαν μετά κάποιες μέρες στο χωριό, πήραν διάφορα, όπως δυο κοπάδια γιδοπρόβατα (τα πήγαν στο Βλόγγο), δυο μουλάρια, ένα χοιρινό και διάφορα άλλα και επέστρεψαν στο αρχηγείο τους.
Ενδιαφέρον είναι και το άρθρο του Ι. Χρονόπουλου, από Αράπηδες, που αναφέρεται στον δάσκαλο Γ. Αναστασόπουλο.
Ας σημειωθεί πως τη δεκαετία του 1940 οι περισσότεροι πατριώτες ήσαν σχετικά αγράμματοι, εφημερίδες δεν πήγαιναν στο χωριό και δεν ήταν εύκολο να σχηματίσουν άποψη για τον εμφύλιο, αν δηλαδή τους συνέφερε να ενταχθούν στην μία ή την άλλη πλευρά. Έτσι, στην πλειοψηφία τους οι πατριώτες παρέμειναν ουσιαστικά "ουδέτεροι" ή "συμπαθούντες" (χωρίς δηλαδή ενεργό δράση) και δεν φαίνεται να επηρεάστηκαν ιδιαίτερα από την άποψη που κυκλοφορούσε τότε, πως στα κουμουνιστικά δηλαδή καθεστώτα το κράτος σου παρέχει σπίτι να μείνεις, δουλειά να δουλεύεις και σου αποκαθιστά τα παιδιά, πράγματα σημαντικά και δελεαστικά για τους πατριώτες (και όχι μόνο), που ήσαν φτωχοί αγροτοκτηνοτρόφοι/μάστορες άνθρωποι πολύτεκνοι, που αγωνίζονταν από πρωίας έως εσπέρας νυκτός για τον «επιούσιον», σε έναν άγονο, κακοτράχαλο και αφιλόξενο τόπο. Πάντως, απ΄ ότι έχω ακούσει, στην αρχή πολλοί πατριώτες επηρεάστηκαν από αυτές τις απόψεις.
Από τη ζωή στο χωριό στις δεκαετίες 1940 και 1950
Θάνατοι Σερβαίων πολιτών συνεπεία του εμφυλίου.
1) Μαραγκού Μιχ. Σταυρούλα.
Ήταν κορίτσι 18 χρονών, στο άνθος της ηλικίας της, και σκοτώθηκε στην Αθήνα το 1949, από αδέσποτη σφαίρα.
2) Δημόπουλος Ηλίας
Από όσα έχουν ακουστεί στο χωριό, ο Ηλίας είχε καταφύγει για προστασία στην Δημητσάνα, που ήταν στρατοκρατούμενη, επειδή φοβόταν στο χωριό. Λένε πως η σφαίρα τον βρήκε στο καμπαναριό, όταν ανέβηκε επάνω για να εποπτεύσει στην περιοχή.
Ο πατριώτης Ηλίας Ι. Μπόρας (Ντόρος), σε σχετικό του άρθρο μας δίνει μία λεπτομερή περιγραφή της μάχης της Δημητσάνας.
3) Στρίκος Ανδρέας
Από ότι έχω ακούσει από πατριώτες, τον Ανδρέα τον σκότωσαν κάποιοι ακροδεξιοί (με το παρατσούκλι «μουτζούρηδες;») σε μαστορικό ταξίδι που είχε πάει με άλλους πατριώτες, στο χωριό Βούτσι της κάτω Ηραίας.
Πλέον αυτών είχαμε 3 ακόμη θανάτους:
τον θάνατο του Ηλία Χειμώνα από Αράπηδες, που υπηρετούσε στην χωροφυλακή (Σύνταγμα Αθηνών Μακρυγιάννη),
τον θάνατο του Ν. Ανδρ. Δάρα που υπηρετούσε στην Αστυνομία στην Αθήνα και ο θάνατος τον βρήκε στο δρόμο προς τα Πετράλωνα, ενώ γυρνούσε στο σπίτι του και
τον θάνατο του Γ. Παναγόπουλου από Αράπηδες, που είχε ενταχθεί στο αριστερό κίνημα, και δέχτηκε θανατηφόρο χτύπημα την ώρα που μετέφερε κάποιο μήνυμα.
Η ανθρωποκτονία εκείνη την περίοδο του Κ. Δημόπουλου (ενός πατριώτη με σκληρή συμπεριφορά, κυρίως έναντι πατριωτών συμπαθούντων την αριστερή ιδεολογία), μέσα στο σπίτι μιας οικογένειας του χωριού, από μέλη αυτής της οικογένειας (με πρόχειρα ξύλινα «ρόπαλα», που χρησίμευαν για τις ανάγκες του σπιτιού), ήταν επακόλουθο παραβίασης του οικογενειακού ασύλου και απαιτήσεων του θύματος «να πάρει για εξέταση» τον νεαρό της οικογένειας.
Κάποιες αντεκδικήσεις παρατηρήθηκαν και μετά τον εμφύλιο. Σχετικό το άρθρο του Θ. Γ. Τρουπή.
Η περιγραφή των ανωτέρω θεμάτων, που αφορούν στον εμφύλιο των πατριωτών, είναι μια ιδιαίτερα στενάχωρη διαδικασία, που όμως πρέπει να γίνουν γνωστά αυτά τα γεγονότα και στους νεότερους πατριώτες, προς αποφυγή ενδεχομένως ανάλογων φαινομένων στο μέλλον.
.Δ) Ο Σ Υ Ν Δ Ε Σ Μ Ο Σ Τ Η Ν Δ Ε Κ Α Ε Τ Ι Α Τ Ο Υ 1940.
Μέχρι το 1947 δεν υπάρχουν καταγεγραμμένα αρχεία στα βιβλία του Συνδέσμου. Τελευταίος πρόεδρος του Συνδέσμου όταν κηρύχθηκε ο πόλεμος ήταν ο γιατρός Ι. Δημόπουλος, ο οποίος προφανώς φύλαξε το αρχείο του Συνδέσμου στο σπίτι του, όλη αυτή την περίοδο. Περί το τέλος του εμφυλίου έγινε ΓΣ και επανεξελέγη ο ίδιος πρόεδρος. Τα δύο μεγάλα έργα του χωριού που είχαν ξεκινήσει, δηλαδή η Εκκλησία και το Σχολείο, παρέμειναν ημιτελή σε όλη τη δεκαετία.
Μετά το τέλος του εμφυλίου οι πατριώτες, όπως και όλοι οι Έλληνες, προσπάθησαν να συνέλθουν και να ανασάνουν από τα δεινά της δεκαετίας που πέρασε. Ευτυχώς δεν υπήρξαν Σερβαίοι (εκτός ελάχιστων ίσως εξαιρέσεων) που να αναγκάστηκαν να φύγουν για να σωθούν σε κουμουνιστικά καθεστώτα ή να εκτοπιστούν από το καθεστώς που νίκησε στον εμφύλιο, σε μακρονήσια κλπ.
Ε) Α Π Ο Τ Ο Χ Θ Ε Σ Σ Τ Ο Σ Η Μ Ε Ρ Α
Σήμερα, ογδόντα έξη χρόνια μετά την κήρυξη του Β΄Π.Π. υπάρχει πάλι παγκόσμια αστάθεια, με πολλούς και σημαντικούς πολέμους σε όλη την υφήλιο, όπως ο πόεμος “Ουκρανία-Ρωσία”, “Αμερική-Ιράν”, Χούτοι της Υεμένης, Γάζα κλπ.
Για μας τους Έλληνες, όπως είναι γνωστό, η γείτονα και σύμμαχος στο ΝΑΤΟ Τουρκία, μας απειλεί αν ασκήσουμε τα δικαιώματα μας, που μας παρέχει το διεθνές δίκαιο, τόσο στο Αιγαίο όσο και την Ανατολική Μεσόγειο! Από την άλλη, η Ευρωπαϊκή Ένωση, στην οποία επίσης ανήκουμε, δείχνει αμήχανη, αναποτελεσματική και απ΄ότι διαβάσαμε πρόσφατα δυσκολεύεται ακόμη και να συντάξει προϋπολογισμό για το επόμενο έτος! Επίσης, είναι σημαντικό ότι τελευταία σε αρκετά ευρωπαϊκά κράτη (Γαλλία, Ιταλία, Αλβανία, Βέλγιο, Πορτογαλία κλπ) υπάρχουν κοινωνικές αναταράξεις, με σοβαρές συγκρούσεις πολιτών-Αστυνομίας στους δρόμους και τεράστιες καταστροφές.
Ας είμαστε υποψιασμένοι και νοιασμένοι , ως Έλληνες, και ας ελπίσουμε πως όλα θα πάνε καλά και δεν θα γίνει ξανά πόλεμος στη χώρα μας. Μας αρκεί ο παγκόσμιος και εγχώριος οικονομικός πόλεμος της εποχής μας, που οδηγεί σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού να ζει κάτω από τα όρια της φτώχειας, ιδιαίτερα δε για τους νέους, τους δυσκολεύει να οργανώσουν τη δική τους ζωή και το μέλλον τους!
Σχετικά με την εξέλιξη των πραγμάτων στο δικό μας χωριό, το πλείστον των κατοίκων έχει φύγει πλέον από εκεί για τις μεγάλες πόλεις (το χειμώνα οι μόνιμοι κάτοικοι είναι 10-15) και μόνο τη θερινή περίοδο επιστρέφουν για διακοπές, ιδιαίτερα για το πανηγύρι το δεκαπενταύγουστο, που φέτος είχε ιδιαίτερη επιτυχία και παραβρέθηκαν πάνω από 500 άτομα.
Πάντως, ας είμαστε αισιόδοξοι και ας ελπίζουμε πως δεν θα έρθει κάποια στιγμή, που να ερημώσει τελείως το χωριό μας και να μη ζει πλέον κανένας πατριώτης το χειμώνα εκεί.
Μακάρι να μη συμβεί αυτό.
Όλοι το ευχόμαστε.