Χρήστος Ι. Μαραγκός
Στο προηγούμενο σχετικό άρθρο μου, «Η ζωή στο χωριό μας Σέρβου 1900-1910» που δημοσιεύτηκε (25-2-2026) στην ιστοσελίδα servou.gr (κατηγορία «ιστορία»), περιέγραψα σε γενικές γραμμές τη ζωή στο χωριό μας εκείνη την περίοδο. Επικεντρώθηκα στην αγροτοκτηνοτροφική απασχόληση των πατριωτών και στην μαστορική τέχνη των ανδρών. Υπογράμμισα τη μεγάλη φτώχεια των κατοίκων, τόσο λόγω του ορεινού και άγονου της περιοχής, όσο και λόγω της πτώχευσης της χώρας από την χρεοκοπία του 1983 και από το δυσβάστακτο δάνειο των 100 εκατ. Γαλλικών φράγκων που πληρώσαμε για αποζημίωση στους Τούρκους, συνεπεία της ήττας της χώρας μας στον πόλεμο του 1897.
Η ζωή στο χωριό μας Σέρβου 1900-1910
Στο σημερινό άρθρο θα περιγράψω τα σημαντικότερα γεγονότα που συνέβησαν στο χωριό μας τη δεύτερη δεκαετία (1910-1920) του περασμένου αιώνα. Κυρίως θα επικεντρωθώ σε 3 πολύ βασικά θέματα, που προκάλεσαν ανθρώπινες απώλειες στο χωριό, σημάδεψαν τη ζωή των πατριωτών μας και όχι μόνο. Τα θέματα αυτά ήσαν τρία: α) οι βαλκανικοί πόλεμοι, β) ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος και γ) η Ισπανική γρίπη.
1)ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΑΣ ΣΕΡΒΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΟΛΕΜΟΙ
Kύρια πηγή των πληροφοριών μου, τόσο για τους βαλκανικούς πολέμους, όσο και για τον Α΄ΠΠ, απετέλεσαν τα άρθρα του απόστρατου πατριώτη στρατηγού Χ. Αθ. Μαραγκού, που έχουν δημοσιευθεί στην ιστοσελίδα servou.gr (ιστορία) και τα οποία μπορείτε να αναζητήσετε στους συνδέσμους που υπάρχουν στο άρθρο.
Οι Βαλκανικοί πόλεμοι έλαβαν χώρα στην περιοχή των Βαλκανίων, τα έτη 1912 και 21913, με αντιπάλους από τη μία πλευρά 4 βαλκανικές χώρες (Ελλάδα-Βουλγαρία-Σερβία-Μαυροβούνιο), που είχαν συστήσει τον «βαλκανικό συνασπισμό», και από την άλλη την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Σκοπός κάθε μιας από τις 4 χώρες ήταν η προσάρτηση στη χώρα τους των δικών της εδαφών, που ήταν υπό την κατοχή των Οθωμανών.
Οι πόλεμοι αυτοί διήρκεσαν περίπου 10 μήνες (από τον Οκτώβριο του 1912 έως τον Ιούλιο του 1913) και σε ότι αφορά τη χώρα μας το αποτέλεσμα ήταν εξαιρετικά ικανοποιητικό, αφού η Ελλάδα διπλασίασε σχεδόν τόσο την έκτασή της όσο και τον πληθυσμό της.
Στον πόλεμο αυτό, έλαβαν μέρος από το χωριό μας πενήντα έξι πατριώτες, κληρωτοί και έφεδροι, που κατατάγηκαν στο 11ο Σύνταγμα Πεζικού στην Τρίπολη. Το Σύνταγμα αυτό μαζί με τα συντάγματα Ναυπλίου και Καλαμάτας, αποτέλεσαν τις οργανικές μονάδες της ΙV Μεραρχίας, με έδρα το Ναύπλιο.
Το τίμημα των βαλκανικών πολέμων για το δικό μας χωριό.
Ήταν πράγματι βαρύ αυτό το τίμημα, αφού από τους 56 πατριώτες, 50 γύρισαν πάλι στο τόπο τους, ενώ 6 έπεσαν «υπέρ πατρίδας», είτε στο πεδίο της μάχης (3) είτε πέθαναν στο Νοσοκομείο από τα τραύματα και τα δεινά του πολέμου (3).
1) Πρώτος πεσών πατριώτης ήταν ο στρατιώτης
*Σχίζας Γεώργιος του Αθανασίου.
Έπεσε ηρωικά μαχόμενος στη μάχη των Γιαννιτσών, στις 20 Οκτωβρίου 1912 (Ο γιός του, με το παρατσούκλι «Αρφάνης», λόγω του γεγονότος ότι ορφάνεψε μωρό, όταν βαφτίστηκε πήρε το όνομα του πατέρα του).
2) Δεύτερος πεσών ήταν ο στρατιώτης
*Σχίζας Μιχάλης του Κωνσταντίνου.
Έπεσε και αυτός ηρωικά μαχόμενος στις στρατιωτικές επιχειρήσεις της Μανωλιάσας της Ηπείρου, στις 12 Ιανουαρίου 1913, 3 σχεδόν μήνες μετά τον πρώτο πεσόντα, γείτονά του και συγγενή του στο χωριό.
3)Τρίτος πατριώτης, που άφησε και αυτός τα κόκαλά του στο πεδίο της μάχης στην περιοχή «Τζουμαγιά» (Ηράκλεια) Σερρών, 3 ημέρες πριν την εκεχειρία, η οποία έγινε στις 18 Ιουλίου 1913, ήταν ο στρατιώτης
*Δημόπουλος Χρήστος του Νικολάου.
Οι άλλοι 3 πατριώτες πέθαναν στο στρατιωτικό νοσοκομείο Θεσσαλονίκης, συνεπεία τραυμάτων και κακουχιών του πολέμου. Ήσαν οι:
*Στρατιώτης, Γκούτης Ιωάννης του Βασιλείου
*Στρατιώτης, Λιατσόπουλος Νικόλαος του Ηλία
*Στρατιώτης, Βέργος Ηλίας του Νικολάου.
Η μη αναγραφή των ονομάτων τους στο Ηρώο του χωριού μας.
Έχουμε κάθε λόγο εμείς οι Σερβαίοι, να είμαστε υπερήφανοι για τα 6 αυτά παλληκάρια που θυσιάστηκαν για τους πατριώτες και την πατρίδα (και όσους ακόμη πατριώτες έχασαν τη ζωή τους σε διάφορες άλλες πολεμικές συρράξεις). Όμως δεν μπορούμε να είμαστε ευχαριστημένοι και υπερήφανοι, αφού δεν καταφέραμε να αναγράψουμε το ονόματά τους στο Ηρώο του χωριού, για εσαεί μνημόνευση, αν και δύο φορές στις Γενικές Συνελεύσεις του Συνδέσμου, είχε ληφθεί σχετική απόφαση, με βάση τα στοιχεία που συγκέντρωσε ο αναφερθείς στρατηγός Χ. Αθ. Μαραγκός, από τα επίσημα στρατιωτικά και κρατικά αρχεία.
Πεσόντες Σερβαίοι. Αναγραφή ονoμάτων στο Ηρώο.
Μακάρι, αυτό που δεν καταφέραμε εμείς να το καταφέρουν οι νεότεροι πατριώτες, που βλέπουν τα πράγματα με πιο καθαρό μυαλό, και θα είμαστε ευτυχείς εμείς οι παλιότεροι, αν γίνει η αναγραφή των ονομάτων, όπως έχει γίνει σε πλείστα άλλα μέρη της Ελλάδος, ακόμη και στο κοντινό μας μικρό χωριό Λυκούρεσι. Θεωρώ πως αυτό είναι πατριωτικό χρέος και οι νεκροί πολεμιστές μας το δικαιούνται και το αξίζουν!
Είναι ενδιαφέρον και αξιοσημείωτο να αναφερθεί πως αυτό που δεν κάναμε εμείς οι Σερβαίοι, το έκαναν άλλοι για τον πατριώτη μας
Σχίζα Μιχάλη του Κωνσταντίνου, και έγραψαν το όνομά του στο Ηρώο που έχει στηθεί στην περιοχή που ο ήρωας πολέμησε, μαζί με τα ονόματα άλλων 5 πεσόντων και γίνεται μνημόνευση και τρισάγιο τα τελευταία χρόνια, από το πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων. Μπράβο τους.
Στο σχετικό σύνδεσμο, σε άρθρο του Θ. Γ. Τρουπή μπορείτε να διαβάσετε λεπτομέρειες.
Επίσης, για τον ήρωα αυτού του πολέμου πατριώτη Σχίζα Γεώργιο, ο παραπάνω στρατηγός έχει δημοσιεύσει ειδικό άρθρο, που αξίζει να το διαβάσουν όλοι οι πατριώτες, ιδίως οι νεότεροι.
Συμπερασματικά για τους βαλκανικούς πολέμους και την Ελλάδα μπορεί να ειπωθεί πως η χώρα μας όχι μόνο απελευθέρωσε σημαντικά ελληνικά εδάφη στην Ήπειρο και τη Μακεδονία, αλλά και προσάρτησε πολλά νησιά του Αιγαίου. Όπως ήδη αναφέρθηκε, διπλασίασε όχι μόνο την έκτασή της (έφτασε τα 120 χιλιάδες τετρ. χιλιόμετρα) αλλά και τον πληθυσμό της, που έφτασε σχεδόν τα 5 εκατομμύρια κατοίκους.
Η αφήγηση ενός μαχητή. Με αυτόν τον τίτλο κυκλοφόρησε ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο, όπου ο Σερβαίος μαχητής των βαλκανικών πολέμων Κατσιάπης περιγράφει με γλαφυρό και εξαιρετικό τρόπο και με κάθε λεπτομέρεια, όλα όσα έζησε στο μέτωπο, όπου υπηρέτησε. Το βιβλίο έχουν γράψει οι Ιωάννης και Διονύσιος Γκιώνης και την περίληψη της παραπομπής έχει κάνει η Μαρίνα Διαμαντοπούλου-Τρουπή. Καλόν είναι όποιος μπορεί και έχει τη δυνατότητα να δημοσιεύσει όλο το βιβλίο στην ιστοσελίδα servou.gr Eναι σημαντικό ιστορικό ντοκουμέντο.
Επίσης στην ιστοσελίδα servou.gr έχει δημοσιευθεί άρθρο με αντίγραφο απονομής διπλώματος μεταλλίου από το Βασιλέα Κωνσταντίνο στους Σερβαίους πολεμιστές των βαλκανικών πολέμων Ηλία Ι. Γιανακόπουλο και Παναγιώτη Κλεισούρα
Μετάλλιο πολέμου στον Ηλ. Γιαννακόπουλο
Μετάλλιο πολέμου στον Παναγιώτη Κλεισούρα.
ΠΡΩΤΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ (Α΄ Π.Π)
Ο πόλεμος αυτός, συνέχεια σχεδόν των βαλκανικών πολέμων, διήρκεσε περίπου 4 έτη (1914-1918). Η χώρα μας έλαβε μέρος στον πόλεμο αυτό και συμπαρατάχθηκε στο πλευρό των χωρών της ΑΝΤΑΝΤ (Αγγλίας, Γαλλίας, Ρωσίας κλπ), που πολέμησαν εναντίον της Γερμανίας και των συμμάχων της (Αυστροουγγαρίας, Βουλγαρίας κλπ).
Η Ελλάδα πάντως, καθυστέρησε να μπει στον πόλεμο (μπήκε προς το τέλος, τον Μάιο του 1918), γιατί υπήρχε διαφωνία του πρωθυπουργού Βενιζέλου, που ήθελε τη συμμετοχή στον πόλεμο στο πλευρό της ΑΝΤΑΝΤ, και του τότε βασιλιά Κωνσταντίνου, που ήθελε ουδέτερη στάση. Η διαφωνία αυτή έλαβε τεράστιες διαστάσεις και είχε ως επακόλουθο τον γνωστό «διχασμό» και τη δημιουργία επαναστατικής κυβέρνησης από τον Βενιζέλο στη Θεσσαλονίκη. Έτσι είχαμε 2 κυβερνήσεις με τεράστια προβλήματα για τη χώρα.
Κάτω από αυτές τις τρομερές συνθήκες και τη στήριξη των συμμάχων στο Βενιζέλο, τον Νοέμβριο του 1916, Γάλλοι στρατιώτες (3.000) αποβιβάστηκαν στον Πειραιά και αγήματα των συμμάχων συγκρούστηκαν με τον ελληνικό στρατό, ενώ παράλληλα βομβαρδίστηκε ο Πειραιάς και η Αθήνα (Νοεμβριανά).
Στη συνέχεια αυτής της κατάστασης, συμμαχικές δυνάμεις έφτασαν στον Ισθμό της Κορίνθου και στον Πειραιά (την επόμενη χρονιά 1917) και ανάγκασαν την κυβέρνηση των Αθηνών να υποχωρήσει, τον βασιλιά να παραιτηθεί και μετά λίγο καιρό να αποχωρήσει από τη χώρα. και το Βενιζέλο να επιστέφει στην Αθήνα. Ο Βενιζέλος επέστρεψε από τη Θεσσαλονίκη και με την συμβολή και την πίεση των συμμάχων σχημάτισε νέα κυβέρνηση χωρίς να κάνει εκλογές (Ιούνιος 1917) από την υπάρχουσα δηλαδή παλιά βουλή, που κατά κάποιο τρόπο «νεκραναστήθηκε». Γι΄αυτό και έλαβε τον χαρακτηρισμό «Βουλή των Λαζάρων».
Η επιστράτευση
Μετά από όλα αυτά, τον Μάιο του 1918, έγινε επιστράτευση στην Ελλάδα και οι πατριώτες επίστρατοι παρουσιάστηκαν στο 11ο Σύνταγμα πεζικού στην Τρίπολη. Από εκεί το Σύνταγμα μεταφέρθηκε σιδηροδρομικώς στη Θεσσαλονίκη και τέθηκε στη διάθεση της 16ης Γαλλικής Αποικιακής Μεραρχίας, η οποία τοποθέτησε την 4η μεραρχία που ανήκε το Σύνταγμα στην πρώτη γραμμή του πολέμου, στην περιοχή με το όνομα «τομέας Σκρά». Στην πρώτη γενική επίθεση της 8ης Σεπτεμβρίου κατέλαβε η μεραρχία μας σημαντικά ζωτικά εδάφη στην κοιλάδα του Αξιού ποταμού.
Έπαινος για τον ηρωισμό των ελλήνων πολεμιστών.
Για τον ηρωισμό των ελλήνων πολεμιστών, ο στρατηγός Διοικητής της 1ης ομάδος Μεραρχιών Ντ Ανσέλμ με την υπ αρ. 45/16 Οκτωβρίου Γενική Διαταγή για την ένδοξο συμμετοχή της 4ης Μεραρχίας, που αποτελείτο από το 8ο, το 11ο και το 35ο Συντάγματα Πεζικού, εις τας επιχειρήσεις διασπάσεως του μετώπου του εχθρού αναφέρει:
."Μετά εξαήμερον προσπάθειαν προς διάσπασιν του μετώπου,
καθ ην η Μεραρχία υποχρεούτο να διεξαγάγη επί των ορέων τραχύτατον αγώνα,
ο εχθρός συντριβείς κατέρρευσε.
Η Μεραρχία διέτρεξεν εντός οκτώ ημερών 200 χιλιόμετρα,
κατεδίωξε κατά πόδας τας οπισθοφυλακάς του εχθρού,
μετέτρεψε την υποχωρησίν του εις άτακτον φυγήν
και συνετέλεσεν ούτω μεγάλως εις την γενικήν αποσύνθεσιν
και την παράδοσιν του εχθρικού στρατού.. .."
.Προσκλητήριο 11ου Συντάγματος.
Μετά την ολοκλήρωση των εχθροπραξιών και την νικηφόρο προέλαση της 4ης μεραρχίας, που ανήκε και το 11ο Σύνταγμα πεζικού, και στο οποίο υπηρετούσαν και οι πατριώτες μας, έγινε ως είθισται στο στρατό μετά τη μάχη, «προσκλητήριο παρόντων». Εκεί διαπιστώθηκε η απουσία και των 11 ηρώων πολεμιστών Σερβαίων, που συνέβαλαν με τη ζωή τους στη μεγάλη νίκη κατά του εχθρού. Ήσαν οι πατριώτες:
1)Στρατιώτης Παγκράτης Γεώργιος του Ηλία.
Πέθανε την 30η Ιουνίου1918 στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο Τριπόλεως.
2)Στρατιώτης Γεωργακόπουλος Χρήστος του Λεωνίδα.
Πέθανε την 15η Ιουλίου 1918 στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο Ναυπλίου.
3)Στρατιώτης Στρίγκος Παρασκευάς του Αθανασίου.
Πέθανε την 18η Αυγούστου 1918 στο Στρατιωτ. Νοσοκομείο Ναυπλίου.
4)Στρατιώτης Βέργος Γεώργιος του Δημητρίου.
Πέθανε την 20η Οκτωβρίου 1918 στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο Πατρών.
5)Στρατιώτης Δημητρόπουλος Κωνσταντίνος του Ιωάννου.
Πέθανε την 20η Οκτωβρίου 1918 στο Στρ. Νοσοκομείο Πατρών.
6) Στρατιώτης Μιχόπουλος Μαρίνης του Παναγιώτου.
Πέθανε την 11η Δεκεμβρίου 1918 στο Στρ. Νοσοκομείο Ναυπλίου.
7)Στρατιώτης Παπαθωμόπουλος Κωνσταντίνος Θεοδώρου.
Πέθανε από τις κακουχίες και τα τραύματα κατά τον Α΄Π.Π.
8)Στρατιώτης Χρονόπουλος Κωνσταντίνος του Αναστασίου.
Πέθανε από τις κακουχίες και τα τραύματα του πολέμου.
9) Στρατιώτης Σχίζας Αθανάσιος του Δημητρίου.
Πέθανε από τις κακουχίες και τα τραύματα του πολέμου.
10) Στρατιώτης Τρουπής Ιωάννης του Ηλία.
Πέθανε από τις κακουχίες και τα τραύματα του πολέμου.
11) Στρατιώτης Τρουπής Θεόδωρος του Βασιλείου.
Πέθανε από τις κακουχίες και τα τραύματα στο Νοσ. Τριπόλεως, την 24η Μαΐου 1919.
Σερβαίοι και Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος
Το τίμημα της συμμετοχής της Ελλάδος στον Α΄ΠΠ πόλεμο και τα οφέλη.
Παρά την καθυστερημένη είσοδο της χώρας μας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι απώλειες του Ελληνικού Στρατού ήταν ιδιαίτερα βαριές, με 496 αξιωματικούς και 23.834 οπλίτες νεκρούς, τραυματίες και αγνοούμενους.
Στην Ελλάδα παραχωρήθηκαν σημαντικές εκτάσεις από τη Βουλγαρία, όπως η περιοχή ανατολικά του Νέστου μέχρι τον Έβρο ποταμό (συνθήκη Νεϊγύ, Νοέμβριος 1919).
Επίσης, με την Συνθήκη των Σεβρών την επόμενη χρονιά (1920) η Ελλάδα απέκτησε τη Δυτική και Ανατολική Θράκη, τα νησιά Ίμβρο και Τένεδο και κάποιες ακόμη περιοχές.
3. ΙΣΠΑΝΙΚΗ (ΑΣΙΑΤΙΚΗ) ΓΡΙΠΗ 1918.
Εκτός από τους 2 πολέμους που περιγράψαμε, τη δεκαετία αυτή είχαμε και την θανατηφόρο Ισπανική γρίπη του 1918, που προσέβαλε πάνω από το 1/3 του πληθυσμού της γης, περίπου 700.000 άτομα. Οι θάνατοι από τη νόσο, με διάφορες εκτιμήσεις, υπολογίζονται κατά μέσο όρο στα 60 εκατομμύρια άτομα (1 θάνατος περίπου σε 30 άτομα), στο σύνολο του πληθυσμού της γης. Ονομάστηκε Ισπανική ή Ασιατική γρίπη, επειδή θεωρήθηκε πως ξεκίνησε από αυτές τις περιοχές της γης.
Σχετικά με το χωριό μας εκείνη την εποχή υπολογίζεται πως κατοικούσαν περίπου 900 άτομα. Σίγουροι θάνατοι από τη γρίπη, σύμφωνα με τις πληροφορίες των πατριωτών, θεωρούνται τουλάχιστον 4. Προφανώς και κάποιοι ακόμη θάνατοι θα οφείλονταν στην ίδια αιτία, αλλά εκείνη την εποχή ούτε γιατρός υπήρχε για να εκτιμήσει την κατάσταση και να βάλει διάγνωση, ούτε καν γινόταν αναλυτική καταγραφή θανάτων, με αιτία θανάτου κλπ. Κάποιοι ηλικιωμένοι που πέθαναν, προφανώς θεωρήθηκαν πως πέθαναν από "γερατειά", ενώ στην ουσία θα είχαν προσβληθεί από τον ιό της γρίπης. Με βάση τη γενική στατιστική, στους 900 κατοίκους αντιστοιχούν περίπου 30 θάνατοι. Επειδή όμως το χωριό μας είναι ιδιαίτερα ορεινό η επικοινωνία εκείνη την εποχή ήταν πολύ περιορισμένη, είναι πολύ πιθανό η επίπτωση της επιδημίας της γρίπης να ήταν κάπως περιορισμένη, σε σχέση με πόλεις και κωμοπόλεις. Στην Αθήνα η κατάσταση ήταν τραγική. Χαρακτηριστικό είναι το δημοσίευμα εφημερίδας εκείνης της εποχής.
“…Εξακολουθεί να θερίζη και να θερίζη η γρίππη. Θάνατοι επί θανάτων. Κηδείαι επί κηδειών. Πένθη επί πενθών. Σπήτια ρημάζουν, ορφανά απελπίζονται, μητέρες κλαίνε, σύζυγοι χηρεύουν. Ερχόμενη δε η εκ της γρίππης αποδεκάτισις μετά τας τόσας θυσίας επί του πολεμικού μετώπου, απλώνει ένα βέλο μαύρο επί της πόλεως».
Σε ένα σπάνιο επιτόπιο ρεπορτάζ στην πλατεία Βάθης, έξι μέλη μιας οικογένειας έχουν όλα νοσήσει και ο ιατρός Κοκκάκης αναφέρει ότι στις λαϊκές συνοικίες η γρίπη ρίχνει τον κόσμο κάτω οικογενειακώς και ότι ο ίδιος χρησιμοποιεί για θεραπεία μόνο κοφτές βεντούζες. Πηγή: www.lifo.gr
Ας σημειωθεί πως και ο ιός COVID 19 που προκάλεσε την παγκόσμια επιδημία στην εποχή μας και ακόμη δεν έχει εξαλειφθεί, είναι ο ίδιος ιός Η1Ν1.
.Οι 4 Σερβαίοι που έχασαν τότε τη ζωή τους στο χωριό, από αυτή την πανδημία, και σύμφωνα με πληροφορίες από μεγαλύτερους πατριώτες, είναι οι:
1. Σχίζας Νικόλαος του Δημητρίου
Ήταν ο δάσκαλος του χωριού. Ο γιος του Δημήτριος, που επίσης ήταν δάσκαλος πήρε τη θέση του πατέρα του στο σχολείο του χωριού. Ήταν ο παππούς του γνωστού στους πατριώτες στρατιωτικού γιατρού Νίκου Δ. Σχίζα, ο οποίος έχει και το όνομά του.
2. Σχίζας Ιωάννης του Αθανασίου
Ήταν ο πατέρας του Γ. Σχίζα, του γνωστού «Σγούλια», και ένα από τα παιδιά του Αθανασίου Σχίζα «Θανασάκου».
3. Τρουπής Νικόλαος του Θεοδώρου
Ήταν ο παππούς του γνωστού μας Νίκου Τρουπή του «Αλούπη», που έχουν και το ίδιο όνομα, και του επίσης γνωστού στους πατριώτες γιατρού, Γεωργίου Θ. Τρουπή.
4. Δάρας Νικόλαος του Χρήστου
Ήταν ο πατέρας του γνωστού μας δάσκαλου Χρήστου Δάρα, ο οποίος δίδαξε και στο σχολείο του χωριού και παππούς του γνωστού στους πατριώτες γιατρού Στάθη Δάρα, που υπηρέτησε στο χωριό, ως αγροτικός γιατρός και επί χρόνια διετέλεσε πρόεδρος του Συνδέσμου Σερβαίων, με πλούσιο και σημαντικό συλλογικό έργο. Μετά το θάνατο από γρίπη του Ν. Δάρα, ο μεγαλύτερος γιός του Χρήστος, που ήταν στο μέτωπο, επέστρεψε στο χωριό ως προστάτης της οικογένειας.
.
Τέλος, ας επισημανθεί ακόμη και το εξής, για την γρίπη και τους θανάτους των πατριωτών στον πόλεμο. Επειδή εκείνη την εποχή της πανδημίας, η Ελλάδα μετείχε στον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο και αρκετοί πατριώτες ήσαν στρατευμένοι και μετείχαν των πολεμικών επιχειρήσεων, είναι πολύ πιθανό κάποια από τα 11 θύματα του πολέμου να έχασαν τη ζωή τους συνεπεία της γρίπης και όχι στο πεδίο της μάχης ή των κακουχιών του πολέμου. Εμμέσως αυτό προκύπτει και από το γεγονός πως από τους 11 στρατευμένους πατριώτες οι 7 πέθαναν σε νοσοκομεία. Μία άλλη εκδοχή που έχει διατυπωθεί, αναφέρει πως κάποιοι από αυτούς τους 7 πατριώτες μπορεί να πέθαναν στα πεδία των επιχειρήσεων, αλλά να δηλώθηκαν πως πέθαναν σε νοσοκομεία, γιατί υπήρχαν συνταξιοδοτικές διαφορές.
Πέραν των όσων αναφέρθηκαν, η ζωή στο χωριό αυτή τη δεκαετία συνεχίστηκε στον ίδιο περίπου ρυθμό με την προηγούμενη, με πολύ θλίψη λόγω των θανάτων και με πολύ φτώχεια, αφού στην ήδη χρεοκοπημένη Ελλάδα προστέθηκαν 2 ακόμη πόλεμοι και μία θανατηφόρος πανδημία γρίπης.
